Badanie: astronauci mają zaskakującą zdolność orientowania się i oceniania przebytej odległości

Fot. Adobe Stock
Fot. Adobe Stock

Brak grawitacji nie wpływa na umiejętności percepcyjne astronautów. Mają oni zaskakującą zdolność orientowania się i oceniania przebytej odległości – wynika z badań kanadyjskich i niemieckich naukowców, opublikowanych w „npj Microgravity”.

Szukanie odpowiedzi na pytania dotyczące zdrowia i bezpieczeństwa człowieka w kosmosie staje się coraz ważniejsze - zwłaszcza, że wiele krajów podjęło przygotowywania do powrotu człowieka na Księżyc.

"Wielokrotnie wykazano, że grawitacja wpływa na umiejętności percepcyjne. Najlepszym sposobem zbadania wpływu grawitacji jest jej wykluczenie. Dlatego przenieśliśmy nasze badania w przestrzeń kosmiczną" – tłumaczy jeden z autorów badania (https://www.nature.com/articles/s41526-024-00376-6), Laurence Harris, z Center for Vision Research i Multisensory Integration Lab.

Naukowcy z Uniwersytetu York w Kanadzie zbadali 6 astronautów i 6 astronautek, przebywających na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS) przynajmniej rok. Porównali ich poczucie dystansu od Ziemi przed, w trakcie, i po misjach. Ze zdziwieniem odkryli, że się ono nie zmieniło. Podczas misji astronauci mieli też oszacować kąt pochylenia ciała, przebytą odległość i rozmiar obiektu, w którym przebywali.

Stacja kosmiczna ma 837 m3 objętości przestrzeni życiowej i waży 417 289 kg. Krąży w odległości ok. 400 kilometrów od powierzchni Ziemi, a grawitacja Ziemi jest niwelowana przez siłę odśrodkową generowaną przez ruch stacji. W powstałej mikrograwitacji sposób, w jaki ludzie się poruszają, przypomina latanie.

Nawiązanie kontaktu z astronautami po przybyciu na stację kosmiczną zajęło naukowcom kilka dni. Zdaniem Laurence'a Harrisa możliwe, że badania nie były w stanie uchwycić wczesnej adaptacji, która mogła nastąpić w ciągu pierwszych kilku dni. "To wciąż dobra wiadomość, ponieważ potwierdza, że adaptacja następuje bardzo szybko" – powiedział naukowiec.

Misje kosmiczne nie są pozbawione ryzyka. Kiedy ISS okrąża Ziemię, czasami zostaje uderzona przez małe obiekty, które mogą się przedostać do środka. Astronauci muszą wtedy przemieścić się w inne, bezpieczne miejsce stacji.

"Podczas naszego eksperymentu ISS wielokrotnie musiała wykonywać manewry unikowe" – wspomina Harris. - "Astronauci muszą mieć możliwość szybkiego dotarcia do bezpiecznych miejsc lub luków ewakuacyjnych na ISS w sytuacji awaryjnej. Dlatego dobrze było obserwować, że faktycznie robili to całkiem sprawnie".

Mikrograwitacja przyspiesza proces starzenia się organizmu (zanik kości i mięśni, zmiany w funkcjonowaniu hormonalnym i zwiększona podatność na infekcje), dlatego badania przeprowadzone w tej przestrzeni mają znaczący wpływ na doskonalenie procesów medycznych i wymyślanie nowych, mających poprawić kondycję człowieka w starszym wieku.

Percepcja ruchu jest kluczowym elementem w utrzymaniu równowagi i orientacji w przestrzeni. Właściwe postrzeganie własnego ruchu oraz zmian w otoczeniu pozwala na adekwatne reagowanie i dostosowanie postawy ciała, co jest niezbędne do zachowania stabilności i zapobiegania upadkom.

Jeśli, zgodnie z wynikami badań astronautów, ich percepcja ruchu nie zmienia się - tak samo powinno być u osób starszych - sugerują badacze. Problem związany z upadkami w starszym wieku może jednak wynikać z trudności w przekształceniu percepcji w efektywny odruch równowagi. Innymi słowy, choć osoby starsze mogą prawidłowo odczuwać ruch, mogą mieć jednocześnie problem z szybkim i adekwatnym reagowaniem, co jest kluczowe w "łapaniu równowagi".

To przekształcenie postrzeganego ruchu w działanie wymaga koordynacji pomiędzy systemem nerwowym a mięśniami, co pozwala na dostosowanie postawy ciała. Z wiekiem zdolność ta może być obniżona z powodu zmian w sile mięśni, szybkości reakcji czy nawet efektywności przekazu nerwowego.

Niebagatelną rolę odgrywa też zmysł wzroku. W badaniach opublikowanych w 2022 r. naukowcy dowiedli, że tylko 54 proc. pacjentów, którzy doświadczyli upadku w starszym wieku, miało badany wzrok.

"Badania kohortowe wykazały zwiększone ryzyko upadków związane ze spadkiem ostrości wzroku. Stabilność posturalną osiąga się dzięki odpowiedniemu bodźcowi z układu wzrokowego, przedsionkowego i somatosensorycznego, przetwarzaniu informacji przez korę mózgową i wreszcie sprawnej reakcji motorycznej mięśni, stawów i odruchów. Deficyt któregokolwiek z układów sensorycznych może zaburzyć równowagę i potencjalnie narazić osobę na ryzyko upadków" – napisali naukowcy.

W badaniu znaleziono dowody na to, że osoby, które doznały upadku - w porównaniu z osobami w tym samym wieku, które nie doznały upadku, mają gorszy wzrok, ubytek słuchu i częściej mieszkają na obszarach ubogich, rzadziej też utrzymują kontakty towarzyskie. (PAP)

Urszula Kaczorowska

uka/ zan/

Fundacja PAP zezwala na bezpłatny przedruk artykułów z Serwisu Nauka w Polsce pod warunkiem mailowego poinformowania nas raz w miesiącu o fakcie korzystania z serwisu oraz podania źródła artykułu. W portalach i serwisach internetowych prosimy o zamieszczenie podlinkowanego adresu: Źródło: naukawpolsce.pl, a w czasopismach adnotacji: Źródło: Serwis Nauka w Polsce - naukawpolsce.pl. Powyższe zezwolenie nie dotyczy: informacji z kategorii "Świat" oraz wszelkich fotografii i materiałów wideo.

Czytaj także

  • Fot. Adobe Stock

    W. Brytania/ BBC: żyjące na wolności szympansy wyszukują lecznicze rośliny

  • Fot. Adobe Stock

    ESA: Słońce nadal jest bardzo aktywne

Przed dodaniem komentarza prosimy o zapoznanie z Regulaminem forum serwisu Nauka w Polsce.

newsletter

Zapraszamy do zapisania się do naszego newslettera