Festiwal Nauki w Warszawie trafił do finału konkursu Popularyzator Nauki 2025 w kategorii Zespół.

Pierwszy Festiwal Nauki, zorganizowany w 1997 r., trwał dwa dni i oferował 72 wydarzenia. Dla porównania, ostatnia, 29. edycja trwała już 10 dni i obejmowała ok. 900 punktów programu. Wśród nich znalazło się ponad 420 wydarzeń otwartych dla wszystkich oraz około 500 tzw. lekcji festiwalowych. W organizację tegorocznej edycji zaangażowało się ok. 125 instytucji i blisko 1000 wolontariuszy.

Zespół organizacyjny rozpoczął już prace nad jubileuszem 30-lecia. Dyrektorka festiwalu, dr Zuzanna Toeplitz z UW zdradziła w rozmowie z PAP, że w ramach świętowania planowany jest m.in. przegląd filmów o naukowcach.

Warszawski Festiwal Nauki powstał z inicjatywy Davida Shugara, biofizyka pracującego na Uniwersytecie Warszawskim. Badacz zainspirował się festiwalem w Edynburgu, w ramach którego miasto przez tydzień żyło nauką, sztuką i poezją. W Warszawie postanowiono skupić się wyłącznie na popularyzacji nauki. – Naszą ideą było zapraszanie ludzi do siebie, aby zobaczyli, jak pracuje się w różnych instytucjach badawczych i laboratoriach – wyjaśnia dyrektorka.

Do pomysłu udało się przekonać rektorów UW i Politechniki Warszawskiej oraz prezesa PAN, którzy podpisali porozumienie o współpracy.

– Swoją drogą, porozumienie to w kolejnych latach nie zostało odnowione, więc przez dłuższy czas byliśmy rodzajem eksperymentu, bez podstaw prawnych. Istniejemy tylko dzięki temu, że w początkowym dokumencie zapisano, iż reprezentować nas będzie Uniwersytet Warszawski, zapewniający obsługę prawną i finansową. Nigdy jednak nie mieliśmy osobowości prawnej – opisuje dr Toeplitz.

Polską innowacją w formule wydarzenia są „lekcje festiwalowe”. Na pomysł ten wpadł fizyk prof. Maciej Geller, chcąc zachęcić szkoły do aktywnego myślenia o nauce. Nauczyciele mogą rezerwować zajęcia dla swoich klas – uczniowie odwiedzają instytucje naukowe lub badacze przyjeżdżają do szkół. – W tym roku zorganizowaliśmy około 500 lekcji, choć zapotrzebowanie sięgało 2000 – podsumowuje rozmówczyni.

Przy organizacji festiwalu na stałe pracuje zaledwie kilka osób. – Wszyscy wykładowcy przygotowują i prowadzą zajęcia bezpłatnie, dla własnej przyjemności i chęci pokazania, że nauka jest fascynująca.

Warszawski Festiwal Nauki był pionierem w Polsce. W ślad za nim powstało w różnych miejscach Polski około 29 podobnych wydarzeń o różnej formule, które stały się charakterystycznym dla Polski elementem krajobrazu popularyzacji nauki.

Pytana o ideę przyświecającą festiwalowi, dr Toeplitz wskazuje na chęć zaszczepienia krytycznego spojrzenia na świat. Jak zaznacza, ważne jest, „żeby nie tylko zadawać pytania, ale też kwestionować odpowiedzi”.

– Najbardziej boimy się niepewności i braku wiedzy, a nauka daje nam szansę, żebyśmy się tego świata mniej obawiali – dodaje.

Zespół Festiwalu angażuje się również w inne projekty, takie jak Kawiarnia Naukowa (organizowana wspólnie z Wszechnica.org.pl i Zakładem Działalności Pomocniczej PAN), której spotkania odbywają się w każdy trzeci poniedziałek miesiąca w Pałacu Staszica.

Ponadto od 2007 r. w ramach festiwalu przyznawana jest nagroda „Złota Róża” dla najlepszej polskiej książki popularnonaukowej, wyróżniającej się rzetelnością i formą literacką. Nagrodę przyznają wspólnie: Festiwal Nauki w Warszawie, Instytut Książki oraz miesięcznik „Nowe Książki”.

Nauka w Polsce

lt/ agt/