Międzynarodowe Agendy Badawcze (MAB) to inicjatywa realizowana przez Fundację na rzecz Nauki Polskiej (FNP), skierowana do wybitnych naukowców z Polski i z zagranicy, którzy chcą w Polsce uruchomić nowe lub rozwinąć już istniejące centra naukowe. Jednostki te zajmują się problemami badawczymi istotnymi z punktu widzenia nauki, gospodarki i społeczeństwa, opracowują przełomowe rozwiązania na światowym rynku innowacji.

Wśród dziesięciu jednostek, których działalność zainaugurowano we wtorek w Warszawie, są takie, które kontynuują działania, jak i takie, które rozpoczynają zupełnie nowe projekty. Na realizację wszystkich przeznaczono łącznie ponad 300 mln zł z programu Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki 2021-2027 (FENG).

- Międzynarodowe Agendy Badawcze to centra, które mają w naszym, czasem skostniałym systemie budować ziarna jakości. Mamy nadzieję, że z tych ziaren wyrosną owoce. Ich jakość związana jest z tym, jakie osoby nagradzamy, bo szukamy absolutnie wybitnych. Ci wybitni naukowcy ściągają do kraju kolejne talenty z całego świata. W ten sposób tworzą zespoły, które pracują na trochę innych zasadach, również pod kontrolą międzynarodowej rady, która doradza, ale też kontroluje, jak te zadania są wykonywane. Liczymy na to, że będą to nie tylko projekty naukowe, ale projekty, które zmieniają polską naukę i gospodarkę - powiedział PAP prezes FNP prof. Krzysztof Pyrć.

Wśród nagrodzonych zespołów znalazło się centrum doskonałości w dziedzinie nanofotoniki, zaawansowanych materiałów i technologii opartych na wzroście kryształów - ENSEMBLE3. Centrum skupia się na badaniach nad wzrostem kryształów oraz projektowaniu nowych materiałów funkcjonalnych, które mogą znaleźć zastosowanie m.in. w fotonice, telekomunikacji, energetyce czy zaawansowanych systemach detekcji. Główną wykonawczynią projektu jest prof. Dorota Pawlak.

Prof. Daniel Gryko z Instytutu Chemii Organicznej PAN poprowadzi Centrum Kwantowych Cyfrowych Organicznych Memrystorów - CKCOM. W wyniku działalności Centrum mają powstać energooszczędne technologie obliczeniowe wykorzystujące zjawiska kwantowe jako podstawę działania przyszłych układów elektronicznych.

Zwiększenie bezpieczeństwa stosowania sztucznej inteligencji w diagnostyce i badaniach biomedycznych jest długofalowym celem Centrum Godnej Zaufania Sztucznej Inteligencji dla Nauk o Życiu. W projekcie tym szczególne znaczenie mają zastosowania biomedyczne, w przypadku których jakość analizy danych może wpływać na decyzje diagnostyczne i terapeutyczne. Liderem projektu jest dr hab. Paweł Dłotko, prof. Instytutu Matematycznego PAN.

Kolejny ośrodek - Centrum Obliczeń Wspomaganych Kwantowo - COWK - ma przyczynić się do lepszego zrozumienia możliwości i ograniczeń technologii kwantowych oraz przygotować rozwiązania, które w przyszłości mogą znaleźć zastosowanie w sektorach wymagających zaawansowanych obliczeń, takich jak: cyberbezpieczeństwo czy modelowanie procesów złożonych. Jego liderem jest prof. Remigiusz Augusiak z Centrum Fizyki Teoretycznej PAN.

Naukowcy pracujący w projekcie TREAT-EXP koncentrują się na opracowaniu strategii terapeutycznych dla czterech chorób neurologicznych wynikających z ekspansji powtórzeń w genach. W wyniku projektu ma powstać platforma do identyfikacji związków, które uderzają w patogenne produkty zmutowanych genów. Głównym wykonawcą TREAT-EXP jest prof. Krzysztof Sobczak z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.

Prof. Michał Boćkowski, dyrektor Instytutu Wysokich Ciśnień PAN, poprowadzi projekt GaN-Unipress – Centrum Fizyki i Technologii Półprzewodników Azotkowych. GaN-Unipress ma być ośrodkiem badawczym skoncentrowanym na półprzewodnikach azotkowych, w szczególności na azotku galu oraz na ich zastosowaniach w energoelektronice i technologiach kwantowych.

Centrum Doskonałości Strukturyzowanej Optyki Włóknowej - SOWA poprowadzi prof. Ryszard Buczyński z Uniwersytetu Warszawskiego. W Centrum rozwijana będzie nowa klasa światłowodów strukturalnych, których właściwości optyczne mogą być projektowane w sposób bardziej elastyczny niż w przypadku klasycznych włókien optycznych.

Prof. Bastian Hengerer będzie rozwijał Centrum Doskonałości Precyzyjnego Fenotypowania Mózgu - P4Health. Projekt realizowany przez Łukasiewicz - PORT stawia w centrum zainteresowania astrocyty, czyli komórki ośrodkowego układu nerwowego, odpowiadające m.in. za komunikację synaptyczną. Zdefiniowanie roli astrocytów w powstawaniu chorób mózgu oraz poznanie biologicznych podstaw zaburzeń psychicznych może być punktem wyjścia do nowych form diagnostyki i leczenia.

W Centrum Technologicznym Astrofizyki Wielozakresowej Astrocent opracowywane będą systemy detektorów, które mają pomóc odpowiedzieć na największe pytania dotyczące Wszechświata, ciemnej materii czy fal grawitacyjnych. Równolegle rozwijane będą technologie detekcji, które można zastosować w bezpieczeństwie, medycynie, klimacie i systemach wczesnego ostrzegania. Liderem projektu jest prof. Marcin Kuźniak z Centrum Astronomicznego im. Mikołaja Kopernika.

Prof. Magdalena Stobińska z Uniwersytetu Warszawskiego poprowadzi QLAB – Centrum Hybrydowych Kwantowo-Klasycznych Technologii Informatycznych. Ośrodek zajmie się hybrydowymi technologiami kwantowo-klasycznymi: od algorytmów po aplikacje i prototypy. Jego celem jest przejście od demonstracji do rozwiązań praktycznych i komercyjnych, które mają wzmocnić pozycję Polski w europejskich inicjatywach kwantowych.

W dotychczasowych naborach MAB Fundacja na rzecz Nauki Polskiej przyznała środki 19 projektom, które łącznie otrzymały ponad 580 mln zł.

Ewelina Krajczyńska-Wujec (PAP)

ekr/ bar/