Baza powstała w ramach międzynarodowego projektu pt. „Euromedia Ownership Monitor” (EurOMo). Polską częścią badań zajęli się pracownicy Wydziału Dziennikarstwa, Informacji i Bibliologii Uniwersytetu Warszawskiego: dr hab. Michał Głowacki, prof. UW; dr hab. Katarzyna Gajlewicz-Korab, prof. UW i Dagmara Sidyk-Furman – podała uczelnia w informacji na swojej stronie.

Jak czytamy, zespół ten zbadał 34 podmioty – zarówno największe grupy medialne, jak i popularne profile w mediach społecznościowych. Zadaniem badaczy było wskazanie kluczowych wyzwań związanych z transparentnością, dostępnością danych oraz identyfikacją beneficjentów rzeczywistych medialnych spółek.

Z przeprowadzonej przez nich analizy wynika, że struktura własnościowa polskiego sektora mediów jest zdominowana przez prywatne spółki z ograniczoną odpowiedzialnością.

„Media w Polsce należą również do organizacji pozarządowych oraz podmiotów o charakterze religijnym. Ponadto kilka organizacji medialnych jest bezpośrednio lub pośrednio, w całości lub częściowo, własnością Skarbu Państwa, w tym media publiczne i komercyjne grupy medialne, takie jak Polska Press, która jest własnością kontrolowanej przez państwo spółki energetycznej Orlen” – powiedziała, cytowana w informacji, Katarzyna Gajlewicz-Korab.

Ponadto, jak czytamy, analiza wykazała również przypadki złożonych struktur własnościowych z udziałem tzw. „spółek fasadowych”, co według badaczy może ograniczać przejrzystość przepływów kapitałowych i ukrywać powiązania między mediami a polityką.

Wśród najważniejszych ustaleń dotyczących Polski badacze podali „paradoks przejrzystości”, który polega na tym, że „polskie prawo formalnie wymaga ujawniania właścicieli mediów, jednak w praktyce rozproszone i nieczytelne dane często uniemożliwiają ustalenie, kto faktycznie kontroluje część najważniejszych redakcji”. „W efekcie system, który ma gwarantować przejrzystość, nie zawsze pozwala opinii publicznej zrozumieć realną strukturę władzy w mediach” – czytamy.

Wskazali też na „strukturalną tajemnicę wpływów”, polegającym na tym, że „złożone struktury właścicielskie, powiązania biznesowe oraz relacje między mediami, polityką i państwowymi pieniędzmi tworzą układ wpływów trudny do prześledzenia w oficjalnych dokumentach”. W ocenie badaczy, „to powoduje, że faktyczne mechanizmy oddziaływania na media często pozostają poza publiczną kontrolą”.

Nowa edycja EurOMo została uruchomiona wraz z przeprojektowaną wyszukiwarką, która umożliwia śledzenie własności i kontroli mediów ponad granicami państw – w tym identyfikowanie właścicieli rzeczywistych (beneficial owners) oraz kluczowych decydentów, takich jak prezesi czy redaktorzy naczelni.

Rozszerzona baza danych obejmuje setki opiniotwórczych mediów we wszystkich krajach Unii Europejskiej, z danymi z 2025 roku. Zawiera informacje o ponad 700 mediach, 4300 osobach (właścicielach i innych podmiotach sprawujących kontrolę) oraz 2100 organizacjach posiadających udziały w tych mediach. Użytkownicy mogą m.in. analizować wyniki w formie interaktywnej mapy sieci powiązań oraz filtrować relacje kontroli wykraczające poza formalne udziały kapitałowe.

Jak podało UW, pełna wersja bazy jest dostępna dla zarejestrowanych użytkowników posiadających uzasadniony interes (np. dziennikarzy, decydentów publicznych czy organizacji społeczeństwa obywatelskiego). Wersja publiczna może być natomiast wykorzystywana bezpłatnie przez wszystkich obywateli za pośrednictwem strony internetowej projektu.

Oprócz bazy danych użytkownicy mogą również zapoznać się z raportami opisującymi sytuację w poszczególnych krajach.

Pełny raport dotyczący Polski można przeczytać tutaj, a cała baza jest dostępna tutaj. (PAP)

akp/