Jego autorki - dr Ewa Szumowska z Uniwersytetu Jagiellońskiego i dr hab. Katarzyna Growiec z Uniwersytetu SWPS - analizowały tzw. potrzebę domknięcia poznawczego. Jest to cecha psychologiczna opisująca, jak bardzo człowiekowi zależy na szybkim uzyskaniu jednoznacznej odpowiedzi oraz unikaniu niepewności.

„Osoby z jej wysokim poziomem wolą jasne reguły, przewidywalność i uporządkowany świat. Niechętnie pozostają w sytuacjach, w których odpowiedzi są niejednoznaczne, a informacje sprzeczne” - wyjaśniła w przesłanym PAP komunikacie dr Szumowska.

Naukowczynie chciały sprawdzić czy potrzeba domknięcia poznawczego wpływa także na to, jakich ludzi wybieramy do swojego otoczenia. Przeprowadziły pięć badań z udziałem ponad 1000 osób. Wykorzystały kwestionariusze psychologiczne, analizę sieci społecznych oraz eksperyment.

W pierwszych badaniach osoby biorące udział w projekcie opisywały swoje relacje z innymi ludźmi. Autorki oceniały następnie, jak bardzo ich znajomi różnią się od nich wiekiem, wykształceniem, poglądami politycznymi, religijnością i stylem życia. Jednocześnie określały poziom potrzeby domknięcia poznawczego uczestników.

W eksperymencie przedstawiły im natomiast profile kilku osób. Jedne były podobne do nich pod względem poglądów i zainteresowań, inne wyraźnie się różniły. Następnie badani oceniali, na ile chcieliby poznać każdą z tych osób i z nią porozmawiać.

Okazało się, że uczestnicy o wysokiej potrzebie domknięcia poznawczego częściej deklarowali zainteresowanie ludźmi podobnymi do siebie. Również ich rzeczywiste sieci społeczne były mniej zróżnicowane niż w przypadku osób lepiej tolerujących niepewność. Dotyczyło to nie tylko przekonań i wartości, ale również cech społecznych i doświadczeń życiowych.

Autorki wyjaśniły, że preferowanie osób podobnych nie jest niczym niezwykłym. W naukach społecznych zjawisko to nazywa się homofilią. Częściej nawiązujemy relacje z osobami o zbliżonych poglądach, zainteresowaniach, wykształceniu czy statusie społecznym. Wpływać na to może także miejsce zamieszkania, szkoła czy praca.

Ich nowe badanie pokazało jednak, że znaczenie mogą mieć również indywidualne potrzeby psychologiczne, w tym to, jak dobrze znosimy niepewność.

Badaczki zauważyły, że na pierwszy rzut oka otaczanie się podobnymi do siebie ludźmi wydaje się naturalne i wygodne. Łatwiej znaleźć wtedy wspólny język, przewidzieć reakcje i unikać konfliktów, co daje poczucie bezpieczeństwa i przynależności.

Jednak z punktu widzenia funkcjonowania społeczeństw różnorodność kontaktów społecznych odgrywa niezwykle ważną rolę.

„Osoby utrzymujące relacje z ludźmi reprezentującymi odmienne środowiska mają dostęp do bardziej zróżnicowanych informacji, częściej spotykają się z odmiennymi punktami widzenia i lepiej rozumieją doświadczenia innych grup. Takie kontakty zwiększają zaufanie społeczne, ułatwiają współpracę oraz ograniczają uprzedzenia i stereotypy” - zaznaczyła dr Szumowska.

„Jeżeli nasze otoczenie składa się niemal wyłącznie z osób myślących podobnie, coraz rzadziej mamy okazję konfrontować własne przekonania z innymi perspektywami. Ta tendencja dotyczy też świata wirtualnego. Jeżeli ktoś z natury silnie odczuwa potrzebę jednoznaczności i przewidywalności, coraz rzadziej wychodzi poza własne bańki informacyjne” - dodała.

Autorki podsumowały, że warto być świadomym własnych preferencji i zastanawiać się, czy nie ograniczają one naszych doświadczeń. Choć kontakt z ludźmi różniącymi się od nas wymaga większej tolerancji, cierpliwości i otwartości na zmiany zdania, sprzyja rozwojowi, kreatywności i lepszemu rozumieniu złożonych problemów.

Wyniki badania opublikowano w czasopiśmie „Scientific Reports”.

Katarzyna Czechowicz (PAP)

kap/ agt/