Prace prowadzi polska firma technologiczna MUOTECH wspólnie z fizykami ze szwajcarskiej politechniki EPFL w Lozannie we współpracy z Zamkiem Królewskim na Wawelu.  

Wzgórze wawelskie to jedno z najważniejszych miejsc dziedzictwa kulturowego w Polsce i część historycznego centrum Krakowa wpisanego na pierwszą listę UNESCO w 1978 r. Jako rezydencja władców Polski funkcjonował od wczesnego średniowiecza, natomiast najstarsze ślady osadnictw wzgórza sięgają paleolitu.

Teraz znajdzie się w wąskim gronie obiektów dziedzictwa badanych technologią obrazowania wywodzącą się wprost z fizyki cząstek. W ramach projektu VIEW (Visualizing the Interior and Exploring Wawel) część wzgórza wawelskiego jest pilotażowo badana z wykorzystaniem radiografii mionowej, czyli technologii wykorzystującej naturalne cząstki kosmiczne.

- Obrazowanie mionowe to bezpieczna dla zabytków metoda, wykorzystująca naturalne cząstki kosmiczne, sięgająca tam, gdzie klasyczne techniki geofizyczne mają swoje ograniczenia, niezależnie od tego, czy chodzi o średniowieczne mury, czy o współczesną infrastrukturę - poinformowała PAP dr Noemi Zabari, dyrektor zarządzająca w MUOTECH.

Skuteczność obrazowania mionowego potwierdziły już badaniach obiektów zabytkowych na całym świecie. W 2017 roku dzięki tej technologii odkryto nieznaną wcześniej pustą przestrzeń nad Wielką Galerią piramidy Cheopsa w Egipcie. Niedawno z jej wykorzystaniem badano wzgórze Zamku Królewskiego w Budapeszcie, pod wieloma względami analogiczne do Wawelu.

- Detektor mionów zainstalowano w Smoczej Jamie, w przestrzeni udostępnionej przez Zamek Królewski na Wawelu. Aparatura będzie rejestrowała naturalne cząstki kosmiczne przenikające przez skały, mury i inne gęste materiały, pozwalając tworzyć obrazy niedostępnych struktur – wyjaśniła dr Noemi Zabari.

Pomiary nie wymagają żadnej ingerencji w zabytki ani wstrzymywania normalnego funkcjonowania obiektu.

Zebrane dane pozwolą ocenić rozkład gęstość materiału, wskazać ewentualne anomalie strukturalne oraz pustki, a także wytypować miejsca wymagające dalszej diagnostyki innymi metodami.

Obrazowanie mionowe już dziś znajduje zastosowanie wszędzie tam, gdzie ingerencja w obiekt lub strukturę jest niemożliwa lub niewskazana: w zamkach, pałacach, fortyfikacjach, obiektach sakralnych, jaskiniach, historycznych tunelach i innych strukturach naziemnych i podziemnych.

Technologia, która prześwietla wzgórze wawelskie, sprawdza się jednak także poza sektorem dziedzictwa. W energetyce i budownictwie radiografia mionowa pozwala ocenić stan zapór, tuneli, fundamentów i konstrukcji żelbetowych, do których nie ma dostępu lub których nie wolno nawiercać. W górnictwie i geologii umożliwia lokalizację pustek, stref rozluźnienia i zalegających wyrobisk. W sektorze bezpieczeństwa służy do wykrywania materiałów o wysokiej gęstości, w tym jądrowych, w kontroli ładunków i infrastruktury krytycznej.

Projekt realizowany jest w ramach programu Feasibility Collaboration EDIH Saxony, współfinansowanego przez Unię Europejską.

Nauka w Polsce, Ewelina Krajczyńska-Wujec 

ekr/ agt/