Szczepionka BCG (Bacillus Calmette-Guérin) to stosowany od roku 1921 preparat zawierający żywe, osłabione prątki gruźlicze (najczęściej Mycobacterium bovis). W Polsce szczepienie to jest powszechne, obowiązkowe i wykonywane u noworodków w pierwszych dobach życia. Oprócz profilaktyki gruźlicy szczepionkę stosuje się również w leczeniu raka pęcherza moczowego (prawdopodobnie pobudza reakcję odpornościową).

Naukowcy z Johns Hopkins Medicine (USA) przeprowadzili badania na myszach, u których metodami inżynierii genetycznej wywołano objawy biologiczne demencji. W porównaniu z myszami, którym nie podano szczepionki, podanie szczepionki BCG skutkowało rzadszym występowaniem charakterystycznych oznak choroby – takich jak splątki neurofibrylarne (białka tau) w mózgu, przewlekła aktywacja komórek odpornościowych czy utrata pamięci.

U myszy niepoddanych leczeniu odnotowano aktywację 716 genów powiązanych z chorobą Alzheimera, śmiercią komórek oraz neurostanem zapalnym; szczepionka BCG doprowadziła do normalizacji wszystkich tych genów, z wyjątkiem dziewięciu. W porównaniu z grupą nieleczoną, u myszy zaszczepionych BCG rzadziej obserwowano oznaki zaniku mózgu; zwierzęta te żyły również dłużej i lepiej radziły sobie z zadaniami wymagającymi pamiętania oraz rozpoznawania obiektów.

„Intensywnie pracujemy nad zrozumieniem szczegółowego mechanizmu tego zjawiska. Nasze badania dostarczają jednak wstępnych przesłanek wskazujących, że kluczową rolę w tej odpowiedzi może odgrywać tzw. odporność wyszkolona” – powiedział dr William Bishai, współdyrektor Johns Hopkins Center for Tuberculosis Research, cytowany w materiałach prasowych.

Jak wyjaśnił dr Bishai, odporność wyszkolona odnosi się do zdolności komórek układu odpornościowego ssaków – które stanowią pierwszą linię obrony przed zagrożeniami, takimi jak bakterie czy wirusy – do pełnienia rozszerzonych funkcji. Po początkowym bodźcu komórki układu odpornościowego (często monocyty i makrofagi) „uczą się”, jak rozpoznawać i zwalczać przyszłe zagrożenia, nawet jeśli różnią się one od pierwotnego czynnika wywołującego reakcję. Zazwyczaj to inne komórki układu odpornościowego, takie jak limfocyty T, odpowiadają za tego rodzaju adaptacyjną, nabytą reakcję obronną.

Bishai uważa, że w tym przypadku komórki mieloidalne – elementy wrodzonego układu odpornościowego – obecne w ośrodkowym układzie nerwowym i mózgu, wykorzystują informacje pochodzące ze szczepionki BCG, aby rozpoznawać płytki i splątki białkowe (charakterystyczne dla choroby Alzheimera oraz pokrewnych typów demencji) i pomagać organizmowi w reagowaniu na nie.

W kilku wcześniejszych badaniach, przywołanych w publikacji, wykazano, że stosowanie BCG w ramach immunoterapii raka pęcherza moczowego (nieinwazyjnego mięśniowo) wiązało się z obniżeniem ryzyka wystąpienia demencji o 12–78 proc. w okresie od trzech do 15 lat. Podobne powiązanie zaobserwowano również w przypadku szczepionki przeciwko półpaścowi.

Paweł Wernicki (PAP)

pmw/ bar/