Kompleks oddano do użytku w piątek 23 października, w Międzynarodowym Dniu Pantery Śnieżnej, ustanowionym przez Zgromadzenie Ogólne ONZ w 2024 r. Powstał w miejscowości Ananiewo nad brzegiem jeziora Issyk-Kul. W uroczystości uczestniczył m.in. premier Kirgistanu Adylbek Kasymalijew oraz przedstawiciele władz należącej do Rosji Republiki Tatarstanu, która wsparła realizację projektu.

Ośrodek obejmuje m.in. laboratorium, zaplecze weterynaryjne, pomieszczenia administracyjne oraz blok muzealno-konferencyjny. Pracować w nim będą specjaliści z Kirgistanu i Rosji, którzy zajmą się monitorowaniem populacji panter, badaniami genetycznymi oraz utworzeniem banku próbek biologicznych. Placówka ma również opracowywać programy ochrony gatunku i przywracania zwierząt do naturalnego środowiska, a także umożliwiać wymianę doświadczeń między studentami i młodymi naukowcami.

Pantera śnieżna (inaczej irbis śnieżny, leopard śnieżny, po łacinie Panthera uncia) to narażony na wyginięcie ssak z podrodziny panter, występujący w górach Azji Środkowej i Południowej (w 12 państwach) na obszarze 2 mln km kw. W kwietniu 2025 r. w obwodzie issykkulskim w Kirgistanie utworzono korytarz ekologiczny Ak Ilbirs o powierzchni ponad 792 tys. hektarów, łączący obszary chronione i ułatwiający przemieszczanie się zwierząt między siedliskami. Pantery są zagrożone m.in. kłusownictwem, kurczeniem się bazy pokarmowej oraz konfliktami z hodowcami zwierząt.  

Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) szacuje liczebność gatunku na 7446–7996 osobników, w tym około 2710–3386 dojrzałych osobników zdolnych do rozrodu. Dane są jednak obarczone znaczną niepewnością, ponieważ trudno prowadzić obserwacje tych samotniczych drapieżników w rozległych, trudno dostępnych górach; gatunek jest klasyfikowany jako narażony na wyginięcie.

Choć przedstawiciele gatunku zdecydowanie unikają bliskości człowieka, zdarzają się przypadki zapuszczenia się ich w pobliże siedzib ludzkich. Ostatnim udokumentowanym przypadkiem, o którym pisały media w Azji Centralnej, było wydarzenie ze stycznia 2026 r. Wówczas pantera śnieżna pojawiła się w okolicach jednego z kurortów narciarskich w pobliżu Ałmaty (południe Kazachstanu), przyciągając tłumy turystów i fotografów, którzy podchodzili zbyt blisko, hałasowali i używali dronów. Zoolodzy i pracownicy parku narodowego Ile-Ałatau przez trzy dni i noce pilnowali zwierzęcia, by ograniczyć niepokojenie go przez ludzi. W końcu przyrodnikom udało się opanować sytuację, a zwierzę całe i zdrowe wycofało się wyżej w góry. 

W Kirgistanie i sąsiednim Kazachstanie, których rdzenna ludność jeszcze całkiem niedawno prowadziła życie koczownicze, irbis śnieżny ma ogromne znaczenie kulturowo-tożsamościowe – kojarzony jest z wielkością, dostojeństwem, odwagą i wytrwałością. Kirgiskie legendy głoszą, że zwierzę to jest opiekunem górskich plemion, strażnikiem dzikiej przyrody i symbolem ludzkiej zdolności przystosowania się do surowego górskiego klimatu.

Dekretem prezydenta Sadyra Żaparowa z grudnia 2023 r. w Kirgistanie pantera śnieżna została uznana za symbol narodowy państwa, a we wrześniu 2025 r. rząd tego kraju zatwierdził projekt rozporządzenia dotyczącego designu logotypów przedstawiających ssaka i zasad ich używania. Wizerunek pantery stosuje się w dyplomacji kulturalnej i promocji Kirgistanu.

Związki pantery śnieżnej są także silnie obecne w sporcie i kulturze tego wysokogórskiego, położonego w Azji Środkowej państwa. Piłkarska reprezentacja Kirgistanu nosi przydomek „Białe Pantery”, a najwybitniejszy pisarz wywodzący się z tego kraju, znany również w Polsce i na Zachodzie Czingiz Ajtmatow (zmarły w 2008 r.), ostatnią napisaną przez siebie powieść poświęcił śnieżnym panterom, szczegółowo opisując tryb ich życia.

W sąsiednim Kazachstanie, największym państwie Azji Centralnej, ten ginący drapieżnik również zajmuje poczesne miejsce w symbolice i kulturze. Widnieje m.in. w herbie największego miasta tego kraju i jego byłej stolicy – Ałmaty, czy też na banknocie o nominale 10 tys. tenge. W Astanie, stolicy kraju, istnieje klub hokeja na lodzie (sport ten jest bardzo popularny w Kazachstanie) o nazwie Barys, co po kazachsku oznacza właśnie panterę śnieżną.(PAP)

wgb/ bar/