Kinga Hoszek-Mandera zajmuje się badaniem pierwiastków i związków toksycznych w środowisku antarktycznym, zwłaszcza ich obecności w piórach, skorupach jaj i guanie ptaków. Jest doktorantką Szkoły Doktorskiej przy Wydziale Oceanografii i Geografii Uniwersytetu Gdańskiego, a jej promotorkami są prof. dr hab. Magdalena Bełdowska oraz dr Anna Panasiuk.

– Interesuje mnie nie tylko określenie stężeń tych substancji w próbkach, ale też ocena ich potencjalnego wpływu na organizmy i możliwość wykorzystania wyników do długoterminowego, nieinwazyjnego monitoringu środowiska Antarktyki – mówi w rozmowie z Nauką w Polsce.

W swoich badaniach skupia się m.in. na pingwinach, które mogą pełnić funkcję bioindykatorów, czyli organizmów dostarczających informacji o stanie środowiska. Podczas stażu na Wyspie Nelsona, realizowanego w ramach międzynarodowego projektu ICEPACT Uniwersytetu Gdańskiego i Chilijskiego Instytutu Antarktycznego (INACH), uczestniczyła w badaniach ptaków morskich prowadzonych przez międzynarodowy zespół.

– Czym innym jest analizowanie próbek w laboratorium i czytanie o antarktycznych ekosystemach, a czym innym możliwość obserwowania ich na własne oczy – podkreśla.

Wyspa Nelsona należy do archipelagu Szetlandów Południowych, położonego u wybrzeży Półwyspu Antarktycznego. Nie ma na niej stałej, całorocznej stacji badawczej. Na sąsiedniej Wyspie Króla Jerzego znajduje się natomiast Polska Stacja Antarktyczna im. Henryka Arctowskiego, działająca od 1977 r.

Doktorantka jechała na staż nastawiona przede wszystkim na pracę z pingwinami. – Tymczasem ogromnie zachwyciły mnie również inne gatunki ptaków, takie jak petrelce olbrzymie, wydrzyki czy pochwodzioby – opowiada.

Niektóre ptaki urzekały ją dostojnością i czułością okazywaną partnerom, inne sprytem i pomysłowością. Zaskoczyło ją, jak bardzo mogą różnić się zachowania poszczególnych osobników tego samego gatunku.

– Z czasem można było wręcz przywiązać się do konkretnych osobników, rozpoznawać je i z zainteresowaniem śledzić ich losy. Szczególnie rozczulały mnie pingwiny, które potrafiły okazywać niezwykłą „czułość” swoim partnerom i pisklętom – wspomina.

Wyspa Nelsona jest miejscem występowania dużych kolonii pingwinów maskowych i białobrewych. Z badań opublikowanych w br. w czasopiśmie „Polar Biology” wynika, że w rejonie Harmony Point liczba gniazd pingwinów maskowych zmniejszyła się o 57 proc. w porównaniu z szacunkami z lat 90. Naukowcy naliczyli tam ponad 38 tys. gniazd tego gatunku. W badaniu uczestniczył również dr Lucas Krüger, kierownik wyprawy i jeden z naukowców zaangażowanych w projekt, w ramach którego staż odbywała Kinga Hoszek-Mandera.

Poznanie zachowań ptaków, tras ich przemieszczania się i miejsc żerowania może pomóc lepiej zrozumieć różnice w narażeniu na substancje toksyczne. Podczas stażu naukowcy pobierali próbki biologiczne, zakładali ptakom urządzenia GPS i geolokalizatory oraz obserwowali kolonie lęgowe, także z wykorzystaniem dronów.

Doktorantkę zachwyciła surowa przyroda Antarktyki, ale zaskoczyło ją również to, jak dobrze na uczestników wyprawy wpływało odcięcie od cywilizacji.

– Brak codziennego pośpiechu, natłoku informacji i ciągłych bodźców sprawiał, że mogliśmy naprawdę skupić się na tym, co działo się tu i teraz. Panował tam niezwykły spokój. Ciszę przerywały właściwie tylko głosy zwierząt, szum oceanu i huk cielącego się lodowca – opowiada.

Mimo trudnych warunków i tęsknoty za domem uczestnicy wyprawy stworzyli zgrany zespół. Wspólnie spędzili Boże Narodzenie i Sylwestra.

– Byliśmy dla siebie wzajemnym wsparciem w trudnych momentach, ale też świetnie się razem bawiliśmy. Ta więź nie skończyła się wraz z wyprawą. Mimo że każde z nas pochodzi z innego kraju, do dziś utrzymujemy regularny kontakt – mówi doktorantka.

***

Nauka w Polsce: Jak wygląda typowy dzień podczas stażu badawczego w Antarktyce?

Kinga Hoszek-Mandera: Wszystko zależy od zaplanowanych prac i warunków pogodowych. Pierwsze dni po dotarciu na Wyspę Nelsona poświęciliśmy organizacji obozu. Nie ma tam stałej, całorocznej stacji badawczej, dlatego musieliśmy rozstawić namioty mieszkalne oraz większe namioty pełniące funkcję kuchni i laboratorium terenowego.

Podczas rozstawiania obozu zaskoczyła nas kilkudniowa zamieć śnieżna, która znacznie spowolniła prace. Po około tygodniu byliśmy gotowi do rozpoczęcia badań.

NwP: Jak wyglądała praca ze zwierzętami?

KHM: Takie dni zaczynaliśmy od sycącego śniadania i kawy, ponieważ później, aż do zakończenia prac terenowych, nie mieliśmy możliwości jedzenia ani picia. Wynikało to z konieczności stosowania środków ochronnych w związku z występowaniem na wyspie ptasiej grypy.

Nosiliśmy kombinezony, maski, okulary, rękawiczki i łatwe do dezynfekcji kalosze. Musieliśmy przestrzegać zasad bezpieczeństwa, aby ograniczyć ryzyko zakażenia i przenoszenia wirusa między koloniami ptaków.

W terenie pobieraliśmy próbki i zakładaliśmy ptakom urządzenia GPS lub geolokalizatory. Czasami pracowaliśmy blisko obozu, innym razem czekały nas długie wędrówki do odległych kolonii.

Po powrocie zdejmowaliśmy i zabezpieczaliśmy odzież ochronną, dezynfekowaliśmy sprzęt i zajmowaliśmy się próbkami. Dopiero później mogliśmy przygotować wspólny obiad.

Po posiłku uruchamialiśmy agregat prądotwórczy, dzięki któremu mieliśmy dostęp do energii elektrycznej i internetu. Mogliśmy wtedy skontaktować się z bliskimi. Później wracaliśmy do laboratorium, aby dokończyć opracowywanie materiału badawczego.

NwP: Jak zabezpieczaliście próbki do dalszych badań?

KHM: Niektóre wymagały odwirowania i przeniesienia do specjalnych probówek, inne dokładnego opisania i umieszczenia w odpowiednich warunkach, na przykład w ciekłym azocie.

NwP: A jeśli pogoda uniemożliwiała wyjście w teren?

KHM: Zajmowaliśmy się organizacją obozu, zgrywaniem danych z urządzeń GPS i kamer oraz nauką. Dr Lucas Krüger prowadził dla nas krótkie wykłady i warsztaty, m.in. dotyczące analizy danych.

Wieczorami wspólnie oglądaliśmy filmy, rozmawialiśmy albo graliśmy w gry. Słońce niemal nie zachodziło, więc czasami trudno było zorientować się, że nadeszła pora snu. Na szczęście zmęczenie po całym dniu pracy zwykle skutecznie nam o tym przypominało.

NwP: Jak jeszcze spędzaliście ten czas?

KHM: Przy sprzyjającej pogodzie wykorzystywaliśmy drona do obserwacji kolonii ptaków i oceny ich sukcesu lęgowego. Zdarzało się też, że obserwowaliśmy w ten sposób wieloryby pływające wokół wyspy. Mieliśmy również dni wolne, które przeznaczaliśmy na odpoczynek, odkrywanie wyspy i fotografowanie zwierząt.

Ostatnie dni upłynęły na pakowaniu sprzętu, demontażu namiotów i sprzątaniu obozu. Znajdował się on na terenie Antarktycznego Obszaru Szczególnie Chronionego, dlatego zależało nam, aby nie pozostawić żadnych śladów naszej obecności.

NwP: Czy to była Pani pierwsza wizyta w Antarktyce?

KHM: Nie. Wcześniej uczestniczyłam w rejsie badawczym w ramach projektu FINWAP, poświęconego badaniom finwali w rejonie zachodniego Półwyspu Antarktycznego.

Obie wyprawy miały jednak zupełnie inny charakter. Podczas rejsu poznawałam Antarktykę z perspektywy statku badawczego, a staż na Wyspie Nelsona pozwolił mi doświadczyć jej od zupełnie innej strony.

NwP: Dziękuję za rozmowę.

Anna Mikołajczyk-Kłębek, Nauka w Polsce

wl/ bar/