Sekwencjonowanie genomu może pozwolić zidentyfikować przyczyny nawracających poronień - informuje pismo „Genome Medicine”.
Nawracające poronienia – definiowane jako dwie lub więcej utraty ciąży – dotyczą około 5 proc. par. Często rutynowe badania ultrasonograficzne wykonywane przed utratą ciąży nie wykazują żadnych nieprawidłowości w budowie anatomicznej. W mniej więcej 70 proc. przypadków nie stwierdza się nieprawidłowości dotyczących chromosomów.
Naukowcy ze Stanford Medicine (USA) wraz ze współpracownikami zidentyfikowali potencjalne podłoże genetyczne u 30 ze 118 badanych rodzin. Wcześniejsze badania nad nawracającymi poronieniami, w których stwierdzono prawidłowy kariotyp (zestaw chromosomów), obejmowały łącznie zaledwie około 60 przypadków, często pochodzących z grup liczących od czterech do ośmiu rodzin.
Zespół badawczy przeprowadził sekwencjonowanie genomów rodziców oraz materiału z poronionych ciąż w każdej z rodzin. Wcześniejsze analizy ograniczały się zazwyczaj tylko do materiału z poronienia, co utrudniało rozróżnienie zmian genetycznych odziedziczonych od tych, które powstały de novo (w samym zarodku), a także odróżnienie zmian szkodliwych od nieszkodliwych. W 18 rodzinach (15,3 proc.) badacze wykryli warianty (zmiany) w genach zaangażowanych we wczesny rozwój człowieka. W 12 kolejnych rodzinach (10,2 proc.) zidentyfikowano warianty o niepewnym znaczeniu klinicznym; oznacza to, że choć dostępne dane sugerują związek z poronieniem, nie stanowią one jeszcze potwierdzonej przyczyny.
Większość wykrytych zmian była dziedziczna: w 24 z 30 rodzin co najmniej jedno z rodziców było nosicielem danego wariantu, zazwyczaj nie wykazując przy tym żadnych objawów chorobowych. To, że rodzic będący nosicielem może przekazać dany wariant w kolejnych ciążach, może wyjaśniać, dlaczego dochodziło do nawracających strat. Wyniki te wskazują również na możliwe sposoby zmniejszenia ryzyka w przyszłości dla par, u których zidentyfikowano czynniki genetyczne – na przykład poprzez badanie zarodków uzyskanych w procesie zapłodnienia in vitro (IVF) pod kątem obecności konkretnego patogennego wariantu, jeszcze przed ich przeniesieniem do macicy.
Dla dotkniętych problemem rodzin odkrycia te mogą być punktem wyjścia do dalszych działań. „Niektóre z tych rodzin doświadczyły 10 lub więcej poronień, a część z nich nie ma żadnych żyjących dzieci – i to bez żadnego wyjaśnienia – zaznaczyła dr Svetlana Yatsenko, profesor patologii w Stanford Medicine. - Wciąż słyszały: »To po prostu pech. Spróbujcie jeszcze raz«. Nie pogodziliśmy się z brakiem wyjaśnień. To badanie daje nam szansę, by zacząć rozumieć przyczyny i podjąć odpowiednie działania”.
Wiadomo, że uszkodzenia określonych genów mogą prowadzić do śmierci noworodków. Naukowcy podejrzewali, że te same uszkodzenia genetyczne mogą również powodować poronienie na znacznie wcześniejszym etapie. Weryfikacja tej hipotezy jest trudna: poronienie w pierwszym trymestrze zazwyczaj nie wiąże się z widocznymi wadami rozwojowymi (fenotypem), które mogłyby wskazywać na konkretną przyczynę genetyczną.
„Nie istnieje żaden fenotyp, który można by powiązać z daną wadą genetyczną – wyjaśniła dr Yatsenko. - To jedna z największych przeszkód w postawieniu diagnozy”. Zespół badawczy, pracujący w pięciu ośrodkach akademickich, w latach 2022–2024 objął badaniem 176 rodzin. Po wykluczeniu próbek zawierających nieprawidłowości chromosomowe lub DNA o zbyt niskiej jakości, w grupie badawczej pozostało 118 rodzin. Około 79 proc. przypadków utraty ciąży miało miejsce w pierwszym trymestrze, a w 95 proc. ciąż badanie ultrasonograficzne nie wykazało żadnych nieprawidłowości w budowie płodu.
Sekwencjonowanie pozwala zidentyfikować u każdej rodziny kilkaset wariantów genetycznych, które mogą mieć istotne znaczenie. Naukowcy nadali priorytet genom powiązanym ze stanami prowadzącymi do zgonu noworodków lub martwych urodzeń, a także genom, których uszkodzenie wiąże się ze śmiercią prenatalną u myszy. Następnie sprawdzono w dostępnej literaturze, czy dany gen wykazuje aktywność w rozwijającym się zarodku lub płodzie w okresie, w którym doszło do utraty ciąży.
Najczęściej występującym schematem – zaobserwowanym w 11 rodzinach – było uszkodzenie obu kopii tego samego genu. Większość ludzi posiada jedną prawidłowo funkcjonującą kopię genu, dlatego rodzic z jedną uszkodzoną kopią zazwyczaj pozostaje zdrowy; problemy pojawiają się, gdy zarodek dziedziczy uszkodzoną kopię od każdego z rodziców.
W jednej z rodzin oboje rodzice byli nosicielami uszkodzonej kopii genu DHCR7, który bierze udział w regulacji poziomu cholesterolu. Dzieci, które otrzymują dwie uszkodzone kopie tego genu, rodzą się z zespołem Smitha-Lemliego-Opitza. Schorzenie to występuje jednak u noworodków rzadziej, niż wynikałoby to z odsetka nosicieli w populacji – co powszechnie tłumaczy się wczesnymi poronieniami.
Zidentyfikowano również inne mechanizmy. W pięciu rodzinach zarodek płci męskiej odziedziczył wariant genu zlokalizowanego na chromosomie X; ponieważ mężczyźni posiadają tylko jeden chromosom X, nie mają „zapasowej”, prawidłowej kopii tego genu. W dwóch rodzinach stwierdzono zjawisko mozaicyzmu – jeden z rodziców posiadał dany wariant tylko w części swoich komórek, w tym w komórkach rozrodczych (komórkach jajowych lub plemnikach).
W kilku rodzinach do poronienia wystarczyło odziedziczenie jednej uszkodzonej kopii genu od jednego z rodziców, mimo że sam rodzic był zdrowy lub wykazywał tylko łagodne objawy. Zarodek może być po prostu bardziej podatny na uszkodzenia. Naukowcy sugerują, że do utraty ciąży mogą przyczyniać się również inne odziedziczone geny, czynniki stresogenne wpływające na zarodek lub nieprawidłowości w funkcjonowaniu łożyska.
Nie każde poronienie w danej rodzinie wiązało się z obecnością wykrytego wariantu genetycznego. W trzech rodzinach – dwóch z wariantami genu FGFR2 (odpowiedzialnego za wzrost i różnicowanie zarodka) oraz jednej z wariantem genu MAGED2 (regulującego gospodarkę płynami u płodu) – próbki pochodzące z innych poronień nie zawierały wspomnianych wariantów. Sugeruje to, że w tych przypadkach przyczyny utraty ciąży mogły być inne.
Łącznie zidentyfikowano warianty w 28 genach. Trzynaście z nich było już wcześniej powiązanych ze zgonami płodów lub noworodków, natomiast 15 nie było dotąd opisywanych w kontekście utraty ciąży. W czterech kolejnych rodzinach (3,4 proc.) stwierdzono uszkodzenia obu kopii siedmiu genów, które nie są dotąd znane jako przyczyny chorób u ludzi; dowody są jednak zbyt ograniczone, by uznać je za coś więcej niż tylko przypuszczenia. Aktywność genów również odpowiadała momentowi wystąpienia utraty ciąży: gen HNRNPK – zaangażowany w przetwarzanie informacji genetycznych i wykazujący szeroką aktywność na wczesnym etapie rozwoju zarodka – był uszkodzony w przypadku poronienia w ósmym tygodniu ciąży. Z kolei gen PRF1, będący częścią mechanizmu układu odpornościowego służącego do eliminacji komórek i aktywny na późniejszym etapie rozwoju, był uszkodzony w przypadku utraty ciąży w 28. tygodniu.
W kontekście nawracających poronień wyniki te sugerują, że sekwencjonowanie genomu rodziców oraz materiału z poronienia mogłoby w przyszłości stanowić uzupełnienie standardowych badań chromosomowych. Potwierdzenie obecności wariantu chorobotwórczego mogłoby również pomóc lekarzom w udzielaniu porad parom na temat ryzyka kolejnej utraty ciąży. Naukowcy ostrzegają jednak, że warianty o niejasnym znaczeniu klinicznym oraz geny dopiero niedawno powiązane z danym zjawiskiem nie powinny stanowić podstawy do selekcji zarodków ani podejmowania innych decyzji medycznych, dopóki nie zgromadzi się więcej dowodów.
Paweł Wernicki (PAP)
pmw/ agt/
Fundacja PAP zezwala na bezpłatny przedruk artykułów z Serwisu Nauka w Polsce pod warunkiem mailowego poinformowania nas raz w miesiącu o fakcie korzystania z serwisu oraz podania źródła artykułu. W portalach i serwisach internetowych prosimy o zamieszczenie podlinkowanego adresu: Źródło: naukawpolsce.pl, a w czasopismach adnotacji: Źródło: Serwis Nauka w Polsce - naukawpolsce.pl. Powyższe zezwolenie nie dotyczy: informacji z kategorii "Świat" oraz wszelkich fotografii i materiałów wideo.