Pierwotny rak wątroby wciąż stanowi poważne globalne wyzwanie zdrowotne. Jest trzecią pod względem częstości występowania przyczyną zgonów z powodu nowotworów na świecie. Choć w zapobieganiu tej chorobie i jej leczeniu udało się osiągnąć duże sukcesy, zarówno zapadalność, jak i śmiertelność pozostają wysokie – tylko w roku 2022 zgłoszono prawie 870 000 nowych przypadków. Jeśli utrzymają się obecne trendy, całkowita liczba przypadków może gwałtownie wzrosnąć, osiągając ponad 1,5 miliona rocznie do roku 2050.

Najczęstszym pierwotnym nowotworem wątroby (niemal 80 proc.) jest rak wątrobowokomórkowy. Ponad 40 proc. przypadków tej choroby przypada na Chiny, co odzwierciedla zarówno historyczną ekspozycję na wirusowe zapalenie wątroby, jak i rosnące zagrożenia związane ze stylem życia.

Zespół pod kierownictwem profesora Jiana Zhou i dr. Ao Huanga z Uniwersytetu Fudan (Chiny) wraz z profesorem Danem G. Dudą z Harvard Medical School (USA) przeprowadził kompleksową analizę, wykorzystując globalne bazy danych dotyczące raka, w tym GLOBOCAN 2022 i badanie Global Burden of Disease (GBD). Wykorzystano dane epidemiologiczne, demograficzne i dotyczące czynników ryzyka etiologicznego, aby zidentyfikować kluczowe trendy i czynniki rozwoju raka wątroby na świecie i w Chinach.

Jak się okazało, coraz częściej przyczyną raka wątroby nie są zakażenia takie jak wirusowe zapalenie wątroby typu B i C, ale stłuszczeniowa choroba wątroby związana z dysfunkcją metaboliczną (MASLD) mająca związek z otyłością, cukrzycą i zaburzeniami metabolicznymi.

O ile powszechne szczepienia przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu B i terapie przeciwwirusowe skutecznie zmniejszyły zachorowalność na raka wątroby związanego z wirusem, czynniki ryzyka metabolicznego, takie jak otyłość, cukrzyca, niewłaściwa dieta i brak aktywności fizycznej szybko stają się czynnikami dominującymi.

Badanie uwypukliło dysproporcje między regionami i populacjami. Wyższe wskaźniki zachorowalności i śmiertelności występują głównie w regionach o niskich i średnich dochodach, gdzie ograniczony dostęp do szczepień, badań przesiewowych i leczenia pogarsza rokowanie. Ryzyko jest wyższe wśród mężczyzn, osób starszych i osób o niekorzystnej sytuacji społeczno-ekonomicznej. Ekspozycja na czynniki środowiskowe, w szczególności zanieczyszczenie żywności aflatoksynami (są to wysoce toksyczne i rakotwórcze związki chemiczne wytwarzane głównie przez pleśnie rodzaju Aspergillus) nadal odgrywa znaczącą rolę w niektórych regionach, pogłębiając istniejące ryzyko.

- Rak wątroby jest w coraz większym stopniu kształtowany przez czynniki, którym można zapobiegać i które można modyfikować – podkreślił prof. Zhou. - Ta zmiana stanowi zarówno wyzwanie, jak i szansę – chociaż obciążenie chorobą może rosnąć, dużej części przypadków można by uniknąć dzięki ukierunkowanym interwencjom.

Autorzy podkreślają, że nawet 60 proc. przypadków raka wątroby można zapobiec dzięki takim strategiom, jak szczepienia, zmiana stylu życia, poprawa bezpieczeństwa żywności i wczesne leczenie choroby.

W perspektywie krótkoterminowej uzyskane wyniki mogą posłużyć do opracowania kampanii promujących zdrowszą dietę, aktywność fizyczną i rutynowe badania przesiewowe osób wysokiego ryzyka. W dłuższej perspektywie integracja sztucznej inteligencji z opieką kliniczną może zrewolucjonizować leczenie raka wątroby, umożliwiając spersonalizowane przewidywanie ryzyka, wcześniejszą diagnostykę i skuteczniejsze planowanie leczenia, szczególnie w warunkach ograniczonych zasobów, gdzie wczesne wykrywanie nadal stanowi wyzwanie.

- Łącząc profilaktykę, wczesne wykrywanie i innowacje technologiczne, dysponujemy narzędziami, które pozwolą nam znacząco zmniejszyć śmiertelność z powodu raka wątroby w ciągu następnej dekady – zauważył dr Huang.

- Jednak równy dostęp do tych interwencji będzie kluczowy dla osiągnięcia znaczącego globalnego wpływu – podkreślił prof. Duda.

Paweł Wernicki (PAP)

pmw/ agt/