Zespół policystycznych jajników (PCOS) to zaburzenie hormonalne dotyczące 10-20 proc. kobiet. Jego typowe objawy to nieregularne cykle, zaburzenia owulacji, nadmiar androgenów i charakterystyczny obraz jajników z licznymi małymi pęcherzykami w USG. Dotknięte PCOS kobiety mają problemy z zajściem w ciążę - to jedna z najczęstszych przyczyn niepłodności. Jednak z czasem dzięki odpowiedniemu leczeniu wiele z nich w ciążę zachodzi.

Dr Terhi Piltonen ze Szpitala Uniwersyteckiego w Oulu (Finlandia) i jej współpracownicy badali wpływ PCOS na przejście menopauzy, wykorzystując dane 1849 kobiet urodzonych w Finlandii w 1966 roku, które od tego czasu regularnie poddawały się badaniom lekarskim w ramach badania Northern Finland Birth Cohort.

W wieku 31 lat 380 z nich spełniało kryteria PCOS, co oznaczało, że miały co najmniej dwie z trzech charakterystycznych cech: nieregularne miesiączki lub ich brak, wysoki poziom testosteronu i podwyższony poziom hormonu antymullerowskiego, który jest hormonem produkowanym przez pęcherzyki jajnikowe.

Do 46. roku życia tylko 3 proc. tych kobiet osiągnęło późną perimenopauzę lub menopauzę, w porównaniu z 18 proc. kobiet bez tego schorzenia. To opóźnione przejście menopauzy jest zgodne z wynikami mniejszego badania przeprowadzonego w Szwecji, w którym stwierdzono, że kobiety z PCOS osiągały menopauzę średnio cztery lata później niż kobiety bez tego schorzenia.

Zdaniem Piltonen opóźniona menopauza może wynikać z faktu, że kobiety z PCOS rodzą się z większym zapasem komórek jajowych, co wydłuża ich okres płodny.

Początkowo komórki jajowe uciskają jajnik i sprawiają, że jest „zbyt ciasny”. Często kilka komórek jajowych próbuje dojrzeć jednocześnie, ale zatrzymuje się w rozwoju z braku miejsca. Te niedorozwinięte komórki jajowe wyglądają jak ciemne plamy na USG i były wcześniej błędnie identyfikowane jako torbiele, stąd myląca nazwa „zespół policystycznych jajników”, która wkrótce ma być zmieniona.

Ponieważ komórki jajowe mają trudności z osiągnięciem pełnej dojrzałości i uwolnieniem, owulacja występuje rzadko lub wcale, miesiączki są nieregularne, a szanse na zajście w ciążę są mniejsze.

Jednocześnie zaburzenia hormonalne związane z PCOS mogą powodować przyrost masy ciała, problemy metaboliczne, trądzik i nadmierne owłosienie.

Jednak wraz z wiekiem liczba komórek jajowych naturalnie maleje, jajniki kobiet z PCOS stają się mniej „zatłoczone”, co ułatwia dojrzewanie i uwalnianie komórek jajowych. Kobiety z PCOS często zauważają, że z wiekiem ich cykl menstruacyjny staje się bardziej regularny. Niektóre nagle stają się bardzo płodne.

Zdaniem dr Piltonen opóźniona menopauza spowodowana PCOS może być korzystna, ponieważ spadek poziomu estrogenu, który występuje w okresie menopauzy, wiąże się ze słabszymi kośćmi, cieńszą skórą, wyższym ryzykiem chorób serca i innych powikłań. Jedno z badań wykazało, że kobiety, które przeszły menopauzę po 55. roku życia, żyły średnio o dwa lata dłużej niż te, które przeszły ją przed 40. rokiem życia.

Zdaniem badaczki u naszych przodków PCOS mógł nawet mieć ewolucyjne zalety. Żywności było niewiele, a poród był ryzykowny. Dlatego magazynowanie dodatkowej energii dzięki większej masie ciała, dłuższe przerwy między porodami i kontynuowanie reprodukcji w starszym wieku mogły dawać kobietom z PCOS ewolucyjną przewagę.

Paweł Wernicki (PAP)

pmw/ agt/