Czech Ales Svoboda ma w 2027 r. dostarczyć na pokład ISS 13 eksperymentów, m.in. „CryoAlgae” i „AstroDesmus”, w ramach, których naukowcy sprawdzą, jak mikroglony pochodzące ze środowisk ekstremalnych znoszą warunki kosmiczne.

Będzie to kolejne badanie organizmów ekstremofilnych w warunkach mikrograwitacji w ramach misji Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA) – po polskim eksperymencie „Space Volcanic Algae”. Ewa Borowska kierowała tym badaniem – był to jeden z 13 eksperymentów w ramach polskiej misji technologiczno-naukowej IGNIS na Międzynarodową Stację Kosmiczną. Przeprowadził je astronauta dr Sławosz Uznański-Wiśniewski.

Obecnie Ewa Borowska pracuje w Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA). Pełni tam funkcję kierownika ds. integracji ładunku na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej ISS (ISS Payload Integration Manager).

– Pracuję w Europejskim Centrum Badań i Technologii Kosmicznych ESTEC (ang. European Space Research and Technology Centre) w holenderskim Noordwijk. Zajmuję się koordynacją i planowaniem działań związanych z integracją ładunków (eksperymentów) w module Columbus na ISS, które mają się znaleźć i już znajdują się na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej – wyjaśniła naukowczyni w rozmowie z PAP.

Jej zadaniem jest m.in. przygotowanie dokumentacji eksperymentów, kontrola instalacji cubes (z ang. kostki), czyli pojemników na różnorodne ładunki, w module europejskiego laboratorium kosmicznego Columbus, i nadzorowanie ich działania. – Doradzam też firmom i naukowcom, jak ulepszyć eksperymenty i „spakować” je do wysłania na ISS. A to podlega rygorystycznym regulacjom – powiedziała badaczka.

Stwierdziła, że konstrukcja od podstaw całego eksperymentu wraz z pełnym osprzętem niezbędnym do jego realizacji (tzw. payload), w której mikroglony z eksperymentu „Space Volcanic Algae” trafiły na orbitę, pozwala jej teraz być mocnym wsparciem dla twórców kolejnych eksperymentów. – Podczas przygotowań do misji IGNIS i jej trwania zdobyłam wraz z zespołem duże doświadczenie przy konstruowaniu ładunku, jego konfiguracji (musiał być kompatybilny z urządzeniami w module Columbus), dopełnianiu formalności oraz stałej współpracy z ESA i NASA – podkreśliła ekspertka.

Zaznaczyła, że obecnie w ESTEC trwają intensywne prace m.in. nad przygotowaniem czeskich eksperymentów, które zabierze ze sobą na Międzynarodową Stację Kosmiczną Ales Svoboda. Będzie drugim w historii Czechem w kosmosie – po Vladimirze Remku – i pierwszym, który dotrze na ISS. Svoboda będzie pilotem prywatnej, misji VAST PAM-1, firmy Vast, którą NASA wybrała jako szóstą prywatną misję na Międzynarodową Stację Kosmiczną.

Glony dzielą sią szybciej niż rosną rośliny, więc w długotrwałe misje można zabrać ich znacznie mniej niż na przykład sadzonek warzyw. – Ogromną zaletą mikroglonów jest właśnie to, że z małej probówki możemy osiągnąć dużą biomasę – do dalszych badań albo do zastosowań praktycznych. A mogą być przydatne w produkcji żywności, oczyszczania wody, wzbogacaniu powietrza w tlen albo przetwarzaniu odpadów – wyjaśniła Ewa Borowska.

Jak opisano na stronie „Ceska cesta do vesmiru” (czyli „Czeska droga w kosmos”), w czeskiej misji znajdą się kolejne ekstremofilne glony. Eksperyment „CryoAlgae” z Uniwersytetu Karola w Pradze, którym kieruje prof. Linda Nedbalova, ma sprawdzić m.in. kompozycję tłuszczów w zimnolubnych glonach, co jest ważne w przypadku wzbogacania o dodatkowe składniki odżywcze pożywienia astronautów. Zespół projektu wybrał dwa szczepy mikroglonów – jeden ze śniegu w Tatrach Wysokich, a drugi z zamarzniętego jeziora Nadeje w pobliżu czeskiej stacji antarktycznej Johann Gregor Mendel na Antarktydzie.

Z kolei w eksperymencie „AstroDesmus” z Uniwersytetu Mendla w Brnie, prowadzonym przez Katarinę Molnarovą, naukowcy będą badać zdolność glonów do akumulacji metali ciężkich w warunkach mikrograwitacji, co posłuży w przyszłych misjach i tzw. biogórnictwie kosmicznym, np. w przetwarzaniu metali na Marsie.

– Bardzo cieszy mnie, że kolejne mikroglony lecą w kosmos, ponieważ im więcej badań w mikrograwitacji, tym lepiej możemy porównać i wybrać najbardziej odporne szczepy do przyszłych dłuższych misji kosmicznych. A jak pokazał eksperyment „Space Volcanic Algae”, takie organizmy nie tylko szybko się adaptują do mikrograwitacji czy innych stresorów, ale są bardzo elastyczne genetycznie – dodała Borowska.

Przyznała, że prace nad kolejnymi eksperymentami i misją przygotowywaną przez kraj z Europy Środkowo-Wschodniej to dla niej duża satysfakcja. – Jeszcze niedawno udział przedstawicieli naszego regionu w misjach ESA wydawał się niemożliwy – do czasu misji Ax-4 z udziałem Sławosza Uznańskiego-Wiśniewskiego i Węgra Tibora Kapu. A przed nami kolejne wielkie kroki: lądowanie na Księżycu, budowa baz, a w dalszej perspektywie lot na Marsa. We wszystkich tych etapach ESA będzie miała duży udział – podkreśliła kierownik ds. integracji ładunku na ISS.

Kapsułę Dragon misji VAST PAM-1 z pilotem Svobodą i dowódcą, Francuzem Thomasem Pesquetem, wyniesie w kosmos z Centrum Kosmicznego Kennedy’ego na Florydzie rakieta Falcon 9. Start dwutygodniowej misji na ISS zaplanowano na 2027 r.

Anna Bugajska (PAP)

abu/ agt/