Dolnośląskie Centrum Onkologii, Pulmonologii i Hematologii było jedynym polskim ośrodkiem pilotażowym uczestniczącym w europejskim projekcie PRAISE-U – pierwszej inicjatywie, która w praktyce sprawdziła, jak mogą działać zorganizowane badania przesiewowe w kierunku raka prostaty.

Centrum poinformowało w komunikacie, że wyniki badań opublikowano w „European Urology” i przedstawił je w czwartek w Brukseli, podczas Europejskiego Dnia Świadomości Raka Gruczołu Krokowego, dr hab. n. med. Krzysztof Tupikowski, kierownik Centrum Nowotworów Urologicznych Dolnośląskiego Centrum Onkologii, Pulmonologii i Hematologii.

PRAISE-U (Prostate cancer Awareness and Initiative for Screening in the European Union) to blisko trzyletni projekt realizowany przez konsorcjum 25 instytucji z 12 krajów, koordynowany przez Europejskie Towarzystwo Urologiczne (EAU) i współfinansowany z europejskiego programu EU4Health. Pilotaże prowadzono w Irlandii, na Litwie, w Polsce oraz w dwóch regionach Hiszpanii – Galicji i części Katalonii.

Wszystkie ośrodki korzystały z jednego algorytmu opracowanego przez EAU na podstawie 20 lat europejskich badań i dostosowanego do lokalnych wytycznych. Jego istotą jest ocena indywidualnego ryzyka pacjenta na każdym etapie diagnostyki.

Punktem wyjścia jest proste badanie krwi na stężenie PSA (swoistego antygenu sterczowego). Jeśli wynik przekracza 3 ng/ml, pacjent przechodzi dodatkową ocenę ryzyka, która decyduje, czy powinien zostać skierowany na rezonans magnetyczny. Na biopsję trafiają wyłącznie ci mężczyźni, u których obraz MRI i dalsza analiza wskazują najwyższe ryzyko. Ci, którzy mimo podwyższonego PSA zostali zaliczeni do grupy niskiego ryzyka, nie są poddawani kolejnym badaniom od razu – otrzymują zalecenie ponownego testu za dwa lata.

W Polsce projekt realizowało dolnośląskie centrum wyłącznie na terenie Dolnego Śląska. Mężczyźni w wieku 50–69 lat otrzymywali imienne zaproszenia listowne, a ośrodek docierał do nich także przez lekarzy rodzinnych, działania w społecznościach lokalnych i mobilny punkt badań, tzw. Wąsobus. Centrum wysłało najwięcej zaproszeń spośród wszystkich ośrodków w Europie (ok. 53 tys.) i przebadało ponad 4,6 tys. mężczyzn.

„Każde rozpoznanie nowotworu na wczesnym etapie pozwala nam na szybkie objęcie pacjenta opieką onkologiczną i wdrożenie optymalnej ścieżki terapeutycznej, co ma kluczowe znaczenie dla dalszych rokowań” – podkreślił dr hab. n. med. Krzysztof Tupikowski, lider projektu PRAISE-U w Polsce.

Najważniejsze wyniki z Dolnego Śląska to: 43 proc. mężczyzn z podwyższonym PSA zakwalifikowano jako pacjentów niskiego ryzyka – uniknęli niepotrzebnego rezonansu i biopsji. Natomiast 75 proc. wykonanych biopsji potwierdziło obecność raka prostaty. 38 proc. wykrytych nowotworów stanowiły zmiany klinicznie istotne, czyli takie, które mogą zagrażać życiu i wymagają leczenia.

Pilotaż pozwolił zdiagnozować także jedną z kluczowych barier w dostępie do badań: wykluczenie komunikacyjne. Część mieszkańców regionu miała do stacjonarnego punktu badań ponad 50 km. To z myślą o nich DCOPiH uruchomiło Wąsobus – mobilny punkt badań, który docierał do mężczyzn tam, gdzie mieszkają.

Jak podano, w całej Europie biopsję wykonano tylko u co piątego mężczyzny z podwyższonym PSA; u blisko trzech czwartych z nich rozpoznano nowotwór. Średnio prawie połowa wykrytych nowotworów była klinicznie istotna - od 19 proc. na Litwie do 80 proc. w hiszpańskiej Galicji.

W ramach PRAISE-U Plus powstanie osiem nowych ośrodków pilotażowych w pięciu kolejnych krajach: w Niemczech, Austrii, Włoszech, Portugalii i Słowenii. Dotychczasowe pilotaże, w tym dolnośląski, będą kontynuowane - pacjenci zostaną zaproszeni na drugą rundę badań, dopasowaną do ich profilu ryzyka.

Rak gruczołu krokowego to najczęściej diagnozowany nowotwór u mężczyzn w Unii Europejskiej i jedna z głównych przyczyn ich zgonów onkologicznych - co roku umiera na niego w UE ponad 115 tys. mężczyzn.(PAP)

Nauka w Polsce

ros/ agz/