Koncepcję utworzenia Funduszu Karol Nawrocki przedstawił jeszcze w trakcie kampanii wyborczej. Ostatecznie prezentacja prezydenckiej inicjatywy dotyczącej powstania Funduszu odbyła się pod koniec sierpnia 2025 r. w Centrum Nowych Technologii Uniwersytetu Warszawskiego. - Musimy podejmować wspólny wysiłek, aby Polska nie przespała wielkiej rewolucji technologicznej. I stąd moja inicjatywa o Funduszu Rozwoju Technologii Przełomowych - wyjaśniał wówczas prezydent Nawrocki.

W czwartek prace nad projektem rozpoczęła sejmowa Komisja Cyfryzacji, Innowacyjności i Nowoczesnych Technologii.

- Fundusz umożliwi koncentrację zasobów finansowych na najbardziej obiecujących kierunkach rozwoju jak sztuczna inteligencja, uczenie maszynowe, komputery kwantowe, biotechnologie czy robotyka, zapewniając jednocześnie koordynację działań na poziomie centralnym - uzasadniał podczas pierwszego czytania projektu zastępca szefa w Kancelarii Prezydenta RP Adam Andruszkiewicz.

W myśl projektu ustawy Fundusz ma podejmować działania na rzecz wzmocnienia bezpieczeństwa państwa poprzez wspieranie polskiej nauki, administracji, gospodarki i społeczeństwa. Ma umożliwić rozwój technologii przełomowych, w tym m.in.: biotechnologii i medycyny, interfejsów człowiek-maszyna, technologii komunikacyjnych, sztucznej inteligencji i robotyki, technologii kosmicznych i transportowych, klimatycznych i rolniczych, cyfrowych i obliczeniowych, w tym technologii kwantowych i kryptografii. Ma też ułatwić tworzenie, rozwijanie, wdrażanie i popularyzowanie rozwiązań opartych na tych technologiach.

Na realizację zadań Fundusz przeznaczać będzie – jak napisano w projekcie - co najmniej 5 miliardów złotych rocznie, z wyjątkiem 2026 roku, na który zaplanowano 2,5 miliarda złotych.

Fundusz ma być państwowym funduszem celowym, co oznacza, że środki na jego działanie będą wyodrębnione z budżetu państwa i przeznaczone na ściśle określone cele. Projekt ustawy wskazuje, że przychody Funduszu będą stanowiły środki m.in. z odsetek lub udziału w zyskach przedsięwzięć finansowanych przez Fundusz, wpłaty z budżetu państwa przekazywane przez ministra właściwego do spraw informatyzacji, w wysokości określonej corocznie w ustawie budżetowej, nie niższej niż 5 mld zł.

Środkami Funduszu ma zarządzać minister właściwy do spraw informatyzacji. Minister ten – wedle projektu – ma przeprowadzać konkursy, w których będzie mógł wziąć udział każdy zainteresowany podmiot, spełniający kryteria określone w ustawie i ogłoszeniu konkursowym. Proces oceny wniosków ma być oparty na jawnych kryteriach merytorycznych.

Powołana ma zostać także Rada Funduszu, w której znajdzie się 16 osób. Będą to przedstawiciele administracji rządowej, świata nauki, przedsiębiorców oraz Prezydenta RP. Rada będzie m.in. doradzała w kwestii kierunków działań Funduszu, opiniowała kluczowe decyzje, oceniała skuteczność finansowania programów inwestycyjnych.

Ustawa ma wejść w życie po 30 dniach od dnia ogłoszenia.

Podczas czwartkowego posiedzenia komisji wiceminister cyfryzacji Dariusz Standerski podkreślił, że „przy całkiem dobrych intencjach w projekcie ustawy nie wskazano źródła finansowania, nie wskazano konkretnie, z której części budżetowej (…) mają pochodzić środki”. - W związku z tym nie mogę pozytywnie zaopiniować tego projektu ustawy tak długo, jak nie zostanie uzupełniony na tym etapie – powiedział.

Posłowie, przedstawiciele środowiska naukowego i przedsiębiorców pytali między innymi o to, kto będzie odpowiadał przed Sejmem za wydatkowanie pieniędzy, czy minister ds. informatyzacji nie będzie ubezwłasnowolniony przed Radą powoływaną przez prezydenta oraz, zakładając, że ustawa weszłaby w życie w 2026 roku, z jakiego źródła pochodziłoby 2,5 mld zł, przewidziane na ten rok. Zwracano również uwagę, że Funduszem powinien zarządzać np. minister nauki.

Prof. Marta Grabowska z Centrum Europejskiego Uniwersytetu Warszawskiego zwróciła z kolei uwagę na skład Rady, której większość stanowią pracownicy administracji publicznej i jedynie trzech reprezentantów sektora nauki i szkolnictwa wyższego. - Jaką siłę przebicia w podejmowaniu decyzji będzie miało środowisko naukowe? - pytała. - Jeżeli to porównamy do European Research Council (ERC - Europejska Rada ds. Badań Naukowych - przyp. PAP), to tam administracja jest odstawiona na bok i decydentami są przedstawiciele nauki – wskazała.

Minister Andruszkiewicz podkreślił, że twórcy ustawy są otwarci na dialog i zaproponował zorganizowanie dodatkowego spotkania, podczas którego będzie można omówić uwagi i zgłaszane podczas posiedzenia komisji opinie.

Wiceprzewodniczący komisji poseł Grzegorz Napieralski (KO) początkowo wnioskował o odrzucenie projektu ustawy w pierwszym czytaniu, ale ostatecznie wycofał swój wniosek. Projekt będzie więc procedowany podczas kolejnego posiedzenia komisji. Posłanka KO Weronika Smarduch zaproponowała, by przyszłe obrady rozszerzyć o posłów z Komisji Gospodarki i Rozwoju.

Ewelina Krajczyńska-Wujec (PAP)

ekr/ agt/