Skład gatunkowy europejskich zespołów roślinnych ulega stopniowym zmianom, wywołanym przez ocieplenie klimatu. Gatunki tolerujące chłodniejszy klimat stopniowo ustępują, podczas gdy gatunki ciepłolubne są w ekspansji.

Międzynarodowy zespół naukowców, w skład którego wszedł prof. Bogdan Jaroszewicz z Białowieskiej Stacji Geobotanicznej, Wydziału Biologii Uniwersytetu Warszawskiego, po raz pierwszy porównał, jak te zmiany przebiegają w różnych typach środowisk: w lasach oraz na łąkach i szczytach górskich.

„Publikacja powstała dzięki przeprowadzeniu analiz ponad 6 tysięcy spisów roślin wykonanych w co najmniej dwóch terminach odległych o kilkanaście do kilkudziesięciu lat (12-78 lat)” – skomentował prof. Jaroszewicz, cytowany w informacji prasowej opublikowanej na stronach UW. Dzięki temu możliwe było wykazanie charakteru zmian różnorodności biologicznej wielu miejsc Europy - od Irlandii po Ukrainę i od Norwegii po Hiszpanię, wyjaśnił badacz.

Porównanie aktualnych i historycznych składów gatunkowych zbiorowisk roślinnych wykazało, że tempo zmian zachodzących w zbiorowiskach roślinnych jest wolniejsze niż tempo ocieplenia klimatu.

„Powoduje to powstanie »długu klimatycznego«, który jest różnicą między istniejącym składem gatunkowym roślinności a stanem oszacowanym na podstawie aktualnych warunków klimatycznych” – wyjaśnił prof. Jaroszewicz.

Z długiem klimatycznym wiąże się z kolei wysokie prawdopodobieństwo szybszych zmian w składzie roślinności w przyszłości, w miarę jak gatunki będą nadrabiać zaległości w rozmieszczeniu geograficznym. Tempo tych zmian - jak podkreślił naukowiec - będzie się różnić w zależności od lokalnych warunków.

Co ciekawe, analiza wykazała też, że badane trzy typy ekosystemów - lasy, łąki i szczyty górskie - reagują na ocieplenie klimatu w odmienny sposób.

Roślinność szczytów górskich zmienia się około pięć razy szybciej niż roślinność lasów i łąk. Jest to zgodne z tym, że najwyższe tempo ocieplenia obserwujemy właśnie w górach. Zmiany zachodzące w składzie roślinności szczytów górskich są wywołane głównie stopniowym wymieraniem gatunków tolerujących niskie temperatury, ze względu na ich ograniczone możliwości migracji w chłodniejsze regiony.

W ekosystemach łąkowych zmiana jest wywołana głównie ekspansją gatunków ciepłolubnych. Natomiast w lasach proces jest bardziej złożony i polega zarówno na wycofywaniu się gatunków tolerujących niskie temperatury, jak i na ekspansji gatunków ciepłolubnych.

„Te nowe odkrycia pomagają lepiej zrozumieć procesy odpowiedzialne za zmiany zachodzące w europejskiej przyrodzie na przestrzeni ostatnich kilku dekad. Pokazują, że każdy typ środowiska reaguje na swój własny sposób i że aby wyjaśnić te różnice, należy wziąć pod uwagę więcej czynników niż tylko samą temperaturę, w tym sposób prowadzenia gospodarki, stan gleby, zanieczyszczenie środowiska i zmiany w ilości i charakterze opadów” – podsumował prof. Jaroszewicz, cytowany na stronie UW.

W badaniach wzięli również udział naukowcy z innych polskich ośrodków naukowych, w tym z Uniwersytetu Rzeszowskiego, Uniwersytetu Wrocławskiego i Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu, Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach oraz Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. (PAP)

jjj/ agt/