Adherence to międzynarodowe określenie przestrzegania przez pacjentów zaleceń terapeutycznych, które uznaje się za równie ważne, jak wprowadzanie nowych terapii. Termin ten dotyczy zarówno odpowiedniego przyjmowania leków, jak i przestrzegania diety oraz właściwego stylu życia.

Światowy Dzień Adherence obchodzony jest w tym roku po raz drugi z inicjatywy Międzynarodowego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego. Nie dotyczy jednak jedynie leczenia nadciśnienia tętniczego, jednego z najczęstszych schorzeń, lecz również wielu innych chorób przewlekłych, takich jak cukrzyca oraz choroby sercowo-naczyniowe, w tym podwyższony poziom cholesterolu.

Według prezesa Polskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego prof. Mieczysława Litwina nieprzestrzeganie zaleceń terapeutycznych jest jednym z największych wyzwań w skutecznym leczeniu chorób przewlekłych.

Inne powody nieskutecznej terapii to brak u pacjenta świadomości schorzenia, na które cierpi, oraz bagatelizowanie zagrożeń z nią związanych, gdy nie ma jeszcze poważniejszych dolegliwości. Tak jest w przypadku nadciśnienia tętniczego, podwyższonego poziomu cholesterolu we krwi oraz cukrzycy. Skutkiem tych schorzeń może być zawał serca oraz udar mózgu. Winni bywają też lekarze, gdy pacjent wie o swojej chorobie i podejmuje leczenie, lecz nie uzyskuje się odpowiednich celów terapeutycznych. Powodem może być zlecenie zbyt niskich dawek leków lub brak modyfikacji mało skutecznej terapii.

Z danych przedstawionych przez prof. Litwina na spotkaniu z dziennikarzami na początku 2026 r. wynika, że aż u 70 proc. pacjentów z nadciśnieniem na świecie nie uzyskuje się zalecanego poziomu ciśnienia tętniczego (130/80 mmHg). U 55 proc. pacjentów powodem tego jest brak odpowiedniego przestrzegania zaleceń terapeutycznych.

Podobnie jest z dyslipidemią (podwyższonym poziomem cholesterolu i trójglicerydów). W tej dolegliwości u 76 proc. osób poziom lipidów jest wciąż podwyższony, mimo rozpoczęcia terapii, a u 65 proc. przyczyną jest brak przestrzegania zaleceń.

U 50 proc. diabetyków nie jest właściwie kontrolowana cukrzyca, również głównie z powodu niestosowania się do zleceń lekarza. Aż 80 proc. pacjentów z niewydolnością serca mimo leczenia nadal odczuwa objawy choroby, ponad połowa z nich (45 proc.) nie przestrzegało odpowiedniej terapii. Do zaleceń lekarzy nie stosuje się nawet co drugi pacjent z przewlekłym zespołem wieńcowym (tzw. dławicą piersiową), choć jest on zagrożony zawałem serca.

– Przestrzeganie zaleceń w nadciśnieniu tętniczym spada dramatycznie w ciągu 12 miesięcy, a im młodszy pacjent, tym gorsze przestrzeganie zaleceń – zaznacza prezes Polskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego. Wśród osób poniżej 50. roku życia zleconą terapię po roku kontynuuje mniej niż połowa – jedynie 25-45 proc. chorych.

Według opublikowanego w 2025 r. raportu „Partnerstwo z pacjentem – czy może być pomocne w zwiększaniu stopnia stosowania się do zaleceń terapeutycznych w chorobach układu sercowo-naczyniowego”, w przypadku nadciśnienia tętniczego ogółem aż 58 proc. pacjentów z nadciśnieniem tętniczym nie przestrzega zaleceń terapeutycznych po roku od postawienia diagnozy. Blisko jedna czwarta z nowo zdiagnozowaną chorobą nie realizuje nawet pierwszej recepty.

Autorzy raportu zaznaczają, że nie jest to tylko problem w naszym kraju. Z powodu niestosowania się do zaleceń terapeutycznych co roku przedwcześnie umiera w Europie aż 200 tys. osób. Co drugi pobyt w szpitalu z powodu chorób układu krążenia związany jest z nieprzestrzeganiem zaleceń lekarskich. W przypadku chorych z cukrzycą i nadciśnieniem tętniczym ryzyko hospitalizacji wzrasta o 17 proc., a liczba wezwań pogotowania ratunkowego – o 10 proc.

Według prof. Piotra Dobrowolskiego z Narodowego Instytutu Kardiologii w Warszawie w samej Unii Europejskiej roczne straty z powodu braku przestrzegania zaleceń terapeutycznych szacuje się na 125 mld euro, a w Polsce na około 6 mld zł.

Poprawa poziomu adherence jest zatem korzystna dla wszystkich: zarówno dla pacjentów i lekarzy, bo uzyskują lepsze efekty terapii, jak i dla systemu ochrony zdrowia, bo to zmniejsza koszty opieki medycznej. Potrzebne są zatem wielokierunkowe i systemowe działania służące poprawie przestrzegania zaleceń terapeutycznych. (PAP)

Zbigniew Wojtasiński

zbw/ zan/