W poniedziałek w Muzeum Ewolucji Instytutu Paleobiologii PAN w Warszawie odbyła się konferencja pt. „Od Grenlandii do Tajlandii: nowe odkrycia najstarszych żółwi”, podczas której polscy badacze przedstawili nowe odkrycia i mówili o ewolucji żółwi. Określenie „od Grenlandii do Tajlandii” nawiązuje do obszaru badań paleontologów.

W rozmowie z PAP badacz ewolucji żółwi dr Tomasz Szczygielski podkreślił, że choć żółwie nigdy nie były dominującymi gatunkami - to od momentu pojawienia się w późnym triasie (ok. 215 mln lat temu) aż po dziś są stałym elementem ekosystemów.

- Pod tym względem żółwie osiągnęły bardzo duży sukces ewolucyjny. Choć - wydawałoby się - to takie powolne, zazwyczaj małe zwierzęta, które żyją sobie na uboczu, i które w gruncie rzeczy mają bardzo konserwatywną anatomię – to są w stanie adaptować się do różnych środowisk. Bo mamy zarówno żółwie lądowe, jak i słodkowodne czy morskie – opowiadał badacz.

Dodał, że w ostatnich latach wiedza na temat wczesnej ewolucji żółwi znacząco się zmieniła. Kiedy on rozpoczął swoją pracę badawczą, nieco ponad dekadę temu, wiedza na temat trasowych żółwi była „dosyć elementarna”. Jak mówił, jeden rodzaj żółwia - Proganochelys – był dobrze opracowany i poznany, przez co wiele nowych znalezisk automatycznie przydzielano do tego rodzaju.

Jednym z przełomów było opisanie w 2016 r. znalezionego w Polsce jednego z najstarszych na świecie żółwi – nieznanego wcześniej gatunku, nazwanego Proterochersis porebensis, co w wolnym tłumaczeniu oznacza „pierwotny żółw z Poręby” (jego szczątki odkryto w Porębie koło Zawiercia).

- Znaleziska z Poręby ze względu na swoją liczność (to dosłownie setki okazów!) i nieznane wcześniej kości kończyn, bardzo dużo nas nauczyły na temat anatomii drugiego, zdecydowanie słabiej poznanego, historycznego rodzaju triasowych żółwi, czyli Proterochersis. Dzięki tym okazom, a potem i następnym badaniom z kolekcji z całego świata, udało nam się lepiej scharakteryzować Proterochersis i zacząć rozpoznawać ich cechy u innych triasowych żółwi, wcześniej błędnie i często z automatu klasyfikowanych jako Proganochelys. Zmieniło to nam też obraz początków ich ewolucji – mówił.

Podczas spotkania paleontolodzy – dr Tomasz Szczygielski oraz dr Dawid Dróżdż – zaprezentowali również wyniki swoich badań na temat odkrycia dwóch nowych gatunków żółwi z triasu. Oba znaleziono pod koniec ubiegłego wieku na Grenlandii. Skamieniałości pochodzą z kolekcji Muzeum Historii Naturalnej w Kopenhadze i GeoCentrum w duńskim Møns Klint.

Pierwszy gatunek badacze nazwali Ypomonetikochelys euryaspis, co po grecku oznacza: „cierpliwy żółw o szerokich tarczach”. Cierpliwy, ponieważ czekał na opracowanie kilka dekad. Był spokrewniony z Proganochelys i miał on na końcu ogona kostną maczugę.

Drugi żółw to Cryptochersis paraxene, co po grecku oznacza: „ukryty dziwaczny żółw” i odnosi się do jego nietypowej anatomii i faktu, że jego pokrewieństwo z Proterochersis nie zostało rozpoznane przez wcześniejszych badaczy. - Jego niezwykłą cechą wyróżniającą jest obecność serii dodatkowych tarczek rogowych w tylnej części plastronu, czyli brzusznej (dolnej) części pancerza – mówił paleobiolog.

Dodał też, że obecnie paleontolodzy są w stanie coraz więcej dowiadywać się o skamieniałościach, dzięki wykorzystaniu rutynowo używanych dziś metod obrazowania skamieniałości w 3D. – To daje efekty, ponieważ tylko w tej publikacji udało nam się zaproponować 40 nowych cech anatomicznych, głównie związanych z kończynami i z obręczami, które do tej pory nie były proponowane i nie były używane w badaniach pokrewieństwa żółwi, a które mają bardzo duże znaczenie dla tych triasowych gatunków. To istotne, ale jednak szczegóły, takie jak pozycja zaczepów mięśni na kości piszczelowej czy pewne cechy miednicy – tłumaczył Szczygielski.

A pytany o białe plamy w obecnej wiedzy na temat ewolucji żółwi - powiedział, iż choć pewne jest, że żółwie są gadami - to wciąż nie wiadomo dokładnie, gdzie je „ukorzenić” na drzewie rodowym gadów. – Tradycyjnie uznawano je za prymitywne gady, które pojawiły się przed krokodylami i jaszczurkami, reprezentujące bardziej archaiczną budowę. Natomiast dzisiaj już wiemy, że żółwie mogą być bliżej spokrewnione z krokodylami i ptakami - niż z jaszczurkami. A to sugeruje, że oddzieliły się na tym drzewie dosyć wysoko. Możemy to już stwierdzić na postawie danych molekularnych. Choć przy tak wielkiej różnorodności form kopalnych żółwi, wiele jeszcze przed nami do odkrycia – podsumował paleobiolog.

Nauka w Polsce, Agnieszka Kliks-Pudlik (PAP)

akp/ zan/