Sezon pylenia trwa i coraz więcej osób odczuwa objawy alergii – katar, kichanie czy podrażnienie oczu. Do codziennej diety wracają także świeże warzywa i owoce, które u części pacjentów mogą wywoływać nieoczywiste reakcje. To właśnie w tym okresie szczególnie często ujawniają się alergie krzyżowe – zjawisko, które łączy uczulenia na pyłki roślin z reakcjami na pokarmy, kosmetyki czy inne produkty codziennego użytku.

„Alergia krzyżowa polega na tym, że organizm reaguje na pozornie różne substancje, ponieważ zawierają one ten sam alergen lub bardzo podobne białko” - wyjaśnił alergolog dr Robert Pawłowicz, cytowany w komunikacie szpitala lekarz kierujący Kliniką Alergologii i Chorób Wewnętrznych Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego we Wrocławiu.

Oznacza to, że pacjent uczulony np. na pyłki roślin może doświadczać objawów również po spożyciu określonych pokarmów, a w niektórych przypadkach także po kontakcie z kosmetykami czy środkami chemicznymi zawierającymi podobne składniki. Zjawisko to dotyczy nie tylko alergii wziewnych i pokarmowych, ale może występować także w alergiach na leki.

Jednym z najlepiej poznanych mechanizmów odpowiedzialnych za alergie krzyżowe są reakcje na tzw. profiliny. To białka strukturalne obecne w komórkach roślinnych, określane przez alergologów mianem panalergenów ze względu na ich powszechne występowanie w różnych gatunkach roślin – zarówno w pyłkach, jak i w wielu produktach spożywczych.

„Profilina to białko, które buduje strukturę komórki roślinnej, dlatego występuje bardzo szeroko – zarówno w pyłkach, jak i w pokarmach. To właśnie ta uniwersalność sprawia, że układ odpornościowy rozpoznaje podobne białko w różnych źródłach jako to samo zagrożenie. W efekcie organizm reaguje nie tylko na pierwotny alergen, np. pyłki, ale także na produkty zawierające zbliżone struktury białkowe” - opisał ekspert.

W praktyce oznacza to, że pacjent uczulony na pyłki traw czy bylicy może doświadczać objawów również po spożyciu niektórych owoców, takich jak arbuz, melon czy owoce pestkowe. Podobne reakcje mogą dotyczyć także innych produktów roślinnych, w tym zbóż. Co istotne, zależności te nie zawsze są oczywiste dla pacjenta, ponieważ objawy pojawiają się w zupełnie innym kontekście niż pierwotne uczulenie.

Z punktu widzenia klinicznego coraz większe znaczenie ma w tym kontekście precyzyjna diagnostyka, która pozwala określić, czy objawy wynikają z rzeczywistej alergii pokarmowej, czy z reakcji krzyżowej związanej z wcześniej istniejącym uczuleniem na pyłki.

Zdaniem lekarza przebieg alergii krzyżowych bywa zróżnicowany i często ewoluuje w czasie. W wielu przypadkach pierwszym sygnałem jest alergiczny nieżyt nosa związany z uczuleniem na pyłki. Dopiero później pojawiają się objawy po spożyciu określonych pokarmów.

„Najczęściej obserwujemy tzw. zespół alergii jamy ustnej – po kontakcie z pokarmem pojawia się świąd, pieczenie, czasem obrzęk w obrębie ust i gardła” - określił ekspert.

Współczesna alergologia dysponuje narzędziami, które pozwalają znacznie dokładniej niż jeszcze kilka lat temu określić przyczynę reakcji alergicznych. Szczególne znaczenie ma tzw. diagnostyka komponentowa, umożliwiająca identyfikację konkretnych białek odpowiedzialnych za uczulenie.

„Dzięki badaniom z krwi możemy dziś nie tylko stwierdzić, że pacjent jest uczulony na pyłki czy pokarmy, ale dokładnie określić, na które białka reaguje jego organizm. To pozwala przewidzieć możliwe reakcje krzyżowe i lepiej zaplanować postępowanie” - podkreślił dr Pawłowicz.

Podstawą postępowania w alergiach krzyżowych pozostaje unikanie alergenów wywołujących reakcje. W praktyce oznacza to często konieczność modyfikacji diety oraz przy wyborze kosmetyków czy produktów codziennego użytku zwracanie uwagi na skład.

W przypadku wystąpienia objawów stosuje się standardowe leczenie przeciwalergiczne, przede wszystkim leki przeciwhistaminowe. U pacjentów z cięższym przebiegiem choroby konieczne może być wdrożenie bardziej zaawansowanego leczenia, w tym postępowania w przypadku reakcji anafilaktycznych. „W wybranych przypadkach pomocne może być także odczulanie, szczególnie u pacjentów z alergią na pyłki, u których współistnieją objawy po spożyciu pokarmów” – zaznaczył lekarz.(PAP)

Nauka w Polsce

ros/ agt/