Narządy i tkanki naszego ciała zbudowane są z komórek, które podlegają 24-godzinnym cyklom aktywności, znanym jako rytmy dobowe. Rytmy te wpływają na wszystko: od nastroju, poprzez metabolizm, aż po układ odpornościowy.

Tak zwane inhibitory punktów kontrolnych to leki immunoterapeutyczne, które pomagają niektórym komórkom układu odpornościowego zwalczać komórki nowotworowe.

Jak wykazało kilkanaście wcześniejszych badań obserwacyjnych, chorujący na nowotwory pacjenci, którzy otrzymują te leki wcześniej w ciągu dnia, wydają się mieć znacznie niższe ryzyko pogorszenia stanu zdrowia i zgonu.

Francis Levi z Uniwersytetu Paris-Saclay we Francji przeprowadził wraz ze współpracownikami pierwsze randomizowane badanie z grupą kontrolną dotyczące chronoterapii – synchronizacji leczenia z rytmami dobowymi – wykorzystując połączenie chemioterapii i immunoterapii w leczeniu raka.

Naukowcy zrekrutowali 210 osób z niedrobnokomórkowym rakiem płuca, które otrzymały cztery dawki pembrolizumabu lub sintilimabu – dwóch inhibitorów punktów kontrolnych działających w ten sam sposób.

Co trzy tygodnie połowa uczestników otrzymywała dawkę leków przed godziną 15.00, a reszta w późniejszych godzinach. Krótko po każdej dawce immunoterapii wszyscy otrzymywali chemioterapię, która zabija szybko dzielące się komórki i uważa się, że jest mniej zależna od czasu podania niż immunoterapia.

Te harmonogramy były przestrzegane przez pierwsze cztery cykle immunochemioterapii, ponieważ wcześniejsze badania sugerowały, że skupienie się na pierwszych czterech cyklach wystarczy, aby znacząco poprawić wyniki przeżycia.

Później wszyscy uczestnicy nadal otrzymywali te same leki, aż do momentu pogorszenia stanu guzów lub do momentu, gdy przestali reagować na leczenie. Nie były jednak podawane o określonych porach.

Dalsze losy uczestników badań śledzono średnio przez 29 miesięcy po pierwszej dawce leczenia. Osoby, które były początkowo leczone przed godziną 15.00, przeżyły średnio 28 miesięcy, podczas gdy te, które były początkowo leczone później w ciągu dnia, przeżyły średnio 17 miesięcy, a zatem niemal dwa razy krócej.

Zdaniem komentujących wyniki specjalistów tak wyraźna różnica wyników może mieć związek z dobowymi rytmami komórek odpornościowych zwanych limfocytami T, na które oddziałują inhibitory punktów kontrolnych. Limfocyty T gromadzą się wokół guzów rano, a następnie stopniowo migrują do krwiobiegu w ciągu dnia. Jeśli immunoterapię podaje się wcześniej, limfocyty T są bliżej guza i łatwiej go niszczą.

Dalsze badania mają wykazać, czy podawanie terapii przeciwnowotworowych w bardziej określonych porach – na przykład o godz. 10.00 - przynosi jeszcze większe korzyści. Szeroki przedział czasowy byłby zdecydowanie korzystniejszy dla szpitali o dużym natężeniu ruchu.

Należałoby również zbadać, czy kontrolowanie czasu cykli chemioimmunoterapii poza pierwszymi czterema może przynieść jeszcze większe korzyści oraz czy optymalny czas może się różnić w zależności od osoby.

Na razie nie wiadomo, czy podobne efekty dotyczą innych rodzajów nowotworów, na przykład skóry i pęcherza moczowego, które również leczy się immunoterapią.

Paweł Wernicki (PAP)

pmw/ bar/