Wyniki z badań przeprowadzonych przez Katarzynę Bajkowską, Klaudię Modlińskę, Ludmiłę Rycielską i Ewę Domaradzką z zespołu Nature & Wellbeing Lab, działającego w Pracowni Psychologii Porównawczej i Ewolucyjnej Instytutu Psychologii PAN, opublikowano w czasopiśmie „Current Psychology”.

Badanie przeprowadzono w ramach projektu „Kontakt z naturą a dobrostan: rola poczucia jedności z naturą, regulacji emocji i pory roku”, finansowanego przez Narodowe Centrum Nauki. Wzięło w nim udział 1038 dorosłych osób z całej Polski.

Jak wyjaśniła w rozmowie z PAP Katarzyna Bajkowska, więź z naturą to subiektywne poczucie emocjonalnego związku z przyrodą. Nie chodzi o wiedzę o środowisku ani poglądy dotyczące ekologii, lecz o emocjonalną relację z naturą. Choć uznawana jest za względnie trwałą cechę, wcześniejsze badania wskazują, że może się wzmacniać pod wpływem kontaktu z przyrodą.

Analizy wykazały, że osoby osiągające wyższe wyniki w zakresie więzi z naturą częściej spędzają czas na łonie przyrody, częściej podejmują zachowania proekologiczne, a jednocześnie deklarują wyższy dobrostan psychiczny oraz niższy poziom stresu, lęku i objawów depresyjnych.

– Nasze wyniki wpisują się w coraz liczniejsze badania pokazujące, że kontakt z naturą jest ważnym elementem dbania o dobrostan. Więcej czasu spędzanego w przyrodzie wiąże się z mniejszym nasileniem lęku i depresji, niższym poziomem stresu oraz większym zadowoleniem z życia – podkreśliła dr Ewa Domaradzka.

- Badaczki podkreślają jednak, że było to badanie korelacyjne. – Nasze wyniki pokazują, że poczucie więzi z naturą wiąże się z dobrostanem psychicznym, ale nie pozwalają stwierdzić, co jest przyczyną, a co skutkiem. Nie możemy powiedzieć, czy więź z naturą poprawia dobrostan, czy też osoby lepiej funkcjonujące psychicznie częściej budują lub deklarują taką więź – zaznaczyła Bajkowska.

Jak dodała, opisywane badanie nie pozwalało odpowiedzieć na pytanie o mechanizmy odpowiedzialne za tę zależność. – Na podstawie wcześniejszych badań można przypuszczać, że kontakt z przyrodą sprzyja odpoczynkowi, regulacji emocji i obniżeniu napięcia. Znaczenie może mieć także poczucie przynależności do czegoś większego niż własne codzienne sprawy. Są to jednak interpretacje wynikające z wcześniejszej literatury, a nie z naszego badania – powiedziała.

Badaczka zwróciła również uwagę, że zależność między kontaktem z naturą a więzią z nią może działać w obu kierunkach. – Częstszy kontakt z naturą może wzmacniać poczucie więzi z przyrodą, ale równie dobrze osoby już silniej związane z naturą mogą częściej szukać okazji do przebywania na jej łonie – wskazała.

Badaczki zachęcają do regularnego kontaktu z przyrodą. Jak podkreślają, spacer po lesie, parku czy nad wodą może być prostym sposobem wspierania dobrego samopoczucia.

Sprawdzono również, czy więź z naturą zależy od cech społeczno-demograficznych. Jedynym istotnym czynnikiem okazał się wiek – poczucie związku z naturą rosło wraz z wiekiem. Nie stwierdzono natomiast zależności związanych z płcią, poziomem wykształcenia ani wielkością miejsca zamieszkania.

W ramach projektu badaczki przeprowadziły także walidację polskiej wersji Skali Poczucia Więzi z Naturą (Connectedness to Nature Scale, CNS). – Żeby prowadzić badania nad poczuciem więzi z naturą, trzeba najpierw mieć dobrze sprawdzone narzędzie do jego mierzenia – i właśnie taką rolę może pełnić polska wersja CNS-7 – powiedziała Katarzyna Bajkowska.

Analizy wykazały, że skrócona, siedmiopozycyjna wersja skali ma bardzo dobre właściwości psychometryczne i może być wykorzystywana w kolejnych badaniach prowadzonych w Polsce. – Pozostawiłyśmy te pytania, które najlepiej współtworzyły wspólny wynik skali, miały dobre właściwości statystyczne i jednocześnie zachowywały sens teoretyczny narzędzia – wyjaśniają autorki.

Zdaniem badaczek lepsze zrozumienie związku między więzią z naturą a dobrostanem może mieć znaczenie nie tylko dla psychologii, lecz także dla edukacji ekologicznej, promocji zdrowia psychicznego, wspierania zachowań prośrodowiskowych oraz planowania przestrzeni miejskiej.

Jak zwróciła uwagę dr Ewa Domaradzka, coraz więcej badań wskazuje, że kontakt z naturą korzystnie wpływa na zdrowie psychiczne. – Więcej czasu spędzanego w przyrodzie wiąże się z mniejszym nasileniem lęku i depresji, niższym poziomem stresu oraz większym subiektywnym zadowoleniem z życia. Wstępne wyniki naszych innych badań sugerują, że jednym z mechanizmów odpowiedzialnych za ten efekt może być właśnie poczucie więzi z naturą. Badanie opisane w „Current Psychology” nie było jednak poświęcone bezpośrednio temu zagadnieniu – zaznaczyła badaczka.

Jej zdaniem wyniki mogą mieć także znaczenie praktyczne dla projektowania miast.

– Miasta powinny dbać o to, aby mieszkańcy mieli łatwy dostęp do terenów zielonych. Może to przynosić korzyści zarówno mieszkańcom – poprzez poprawę samopoczucia – jak i całemu systemowi ochrony zdrowia, a także sprzyjać większemu zaangażowaniu społeczeństwa w działania proekologiczne – podkreśliła dr Domaradzka.

Zespół prowadzi już kolejne badania z wykorzystaniem zaawansowanej metody próbkowania doświadczeń oraz danych ze smartwatchy. – Dzięki nim będziemy mogły lepiej zrozumieć mechanizmy, poprzez które kontakt z naturą wpływa na dobrostan, między innymi rolę poczucia więzi z naturą czy regulacji emocji – powiedziała dr Domaradzka.

W kolejnych analizach badaczki chcą również sprawdzić, czy korzyści płynące z kontaktu z naturą są podobne latem i zimą.(PAP)

wl/ bar/