Przed II Wojną Światową drogi wówczas cukier był uważany za pokarm korzystny dla zdrowia i reklamowany w tym duchu. W Polsce Melchior Wańkowicz wymyślił hasło „Cukier krzepi”, pojawiły się też plakaty z hasłem „Matko, nie żałuj dziecku cukru! Cukier wzmacnia kości, daje zdrowie i siłę”.

Teraz chińscy naukowcy przeanalizowali wpływ zakończenia racjonowania cukru w Wielkiej Brytanii, co doprowadziło do gwałtownego wzrostu ilości cukru w diecie.

Racjonowanie cukru rozpoczęto w Wielkiej Brytanii wkrótce po wybuchu II Wojny Światowej - w styczniu 1940 roku, a ostatecznie zniesiono je 26 września 1953. Ograniczenia dotyczące cukru były częścią systemu kartkowego zarządzanego przez specjalnie powołane Ministerstwo Żywności.

Standardowa tygodniowa porcja cukru dla jednej osoby wynosiła 8 uncji (ok. 227 gramów). Słodycze i czekolada zostały objęte osobnym racjonowaniem od lipca 1942 roku (limit wynosił początkowo ok. 2 uncji tygodniowo), a kartki na nie zniesiono na początku lutego 1953 roku.

Przeprowadzone we wrześniu 1953 roku „uwolnienie” cukru doprowadziło do natychmiastowego, niemal dwukrotnego wzrostu jego średniego spożycia w Wielkiej Brytanii. Z około 41 g dziennie (10 kostek cukru) wzrosło ono do 80 g (20 kostek cukru) dziennie.

Ten „naturalny eksperyment” był analizowany w szeregu badań. Wcześniej wykazano na przykład związek większego spożycia cukru w pierwszych 1000 dniach życia ze wzrostem zachorowań na cukrzycę typu 2 i nadciśnienie tętnicze wiele lat później.

Najnowsze badanie objęło 64 737 osób biorących udział w projekcie UK BioBank. Analiza przeprowadzona przez naukowców z Hong Kong University of Science and Technology (Chiny) dotyczyła dzieci urodzonych i rozwijających się w czasie reglamentacji cukru i po niej. Autorzy badania sugerują, że spożywanie bardzo małej ilości cukru do drugiego roku życia może pomóc chronić mózg dekady później.

Uczestników pogrupowano według momentu, w którym nastąpiło racjonowanie cukru: przed urodzeniem i w pierwszym roku życia, przed urodzeniem i do drugiego roku życia lub bez racjonowania cukru.

Począwszy od średniego wieku uczestników wynoszącego 55 lat, naukowcy wykorzystali dokumentację medyczną, aby określić, u których uczestników zdiagnozowano demencję do 15 lat później.

Spośród 15 025 osób, które doświadczyły racjonowania cukru przed urodzeniem i w pierwszym roku życia, u 388 rozwinęła się demencja. Spośród 15 256 osób, które doświadczyły racjonowania cukru przed urodzeniem i w ciągu pierwszych dwóch lat życia, u 456 rozwinęła się demencja. Spośród 23 774 osób urodzonych po racjonowaniu cukru, demencja rozwinęła się u 504.

Po uwzględnieniu wieku, płci i czynników zdrowotnych, takich jak nadciśnienie tętnicze i cukrzyca, naukowcy odkryli, że osoby, które doświadczyły racjonowania cukru przed urodzeniem (w czasie ciąży matka oszczędzała cukier) i do pierwszego roku życia, miały o 21 proc. niższe ryzyko demencji w porównaniu z osobami urodzonymi po racjonowaniu cukru. U osób, które doświadczyły tego przed urodzeniem i do drugiego roku życia, ryzyko demencji było o 23 proc niższe, a jeśli choroba wystąpiła, była diagnozowana dwa i pół roku później.

Mniejsza grupa uczestników została również poddana skanowaniu mózgu. Osoby z mniejszą ilością cukru we wczesnym okresie życia miały większą całkowitą objętość istoty szarej i niższy poziom hiperintensywności w istocie białej, co jest markerem uszkodzenia tkanki mózgowej.

Badanie obserwacyjne może zidentyfikować powiązania między dietą a ryzykiem demencji, ale nie może udowodnić, że spożywanie mniejszej ilości cukru bezpośrednio zapobiega demencji.

„Nasze odkrycia sugerują, że ograniczenie spożycia cukru w najwcześniejszych etapach życia może dawać trwałe korzyści dla zdrowia mózgu” – powiedziała autorka badania, dr Jiazhen Zheng. „Wyniki te podkreślają potencjalne znaczenie żywienia we wczesnym okresie życia w zmniejszaniu ryzyka demencji w kolejnych dekadach”.

Jednym z głównych problemów jest to, że nie da się ustalić, ile cukru faktycznie spożywała każda z osób biorących udział w badaniu - wiadomo tylko, kiedy się urodziły badane osoby w odniesieniu do okresu racjonowania cukru. Chodzi o urodzonych w latach 40. i 50. XX wieku, zatem przydatność wyników w odniesieniu do dzisiejszych małych dzieci jest ograniczona – na przykład odstawienie od piersi następowało wówczas wcześniej niż obecnie, w oparciu o sztywne reguły.

„Ograniczanie spożycia dodanego cukru w czasie ciąży i niemowlęctwa może być korzystnym krokiem, jaki mogą podjąć rodziny i społeczności, ale konieczne są dalsze badania, aby lepiej zrozumieć, w jaki sposób ta wczesna ekspozycja wpływa na ryzyko wystąpienia demencji i opracować strategie ochrony zdrowia publicznego” – powiedziała Zheng.

Paweł Wernicki (PAP)

pmw/ zan/