Na podstawie danych satelitarnych naukowcy z Uniwersytetu Technicznego w Monachium (Niemcy) wykryli bezprecedensowy - jak podkreślają - wzrost strat nadziemnej biomasy w europejskich lasach, który nastąpił od 2018 r. Szczególnie silnie ucierpiały lasy Europy Środkowej dotknięte suszami i atakami korników.

Naukowcy podają, że od 2018 r. Europa traciła średnio aż o 46 proc. więcej biomasy rocznie w przeliczeniu na hektar lasu niż w latach 1985-2017.

Choć do strat przyczyniają się też takie czynniki jak pozyskiwanie drewna czy naturalne zaburzenia, to zaobserwowany teraz gwałtowny wzrost eksperci przypisują przede wszystkim zmianom klimatu.

Według wyliczeń naukowców naturalne zaburzenia o dużym nasileniu, takie jak gradacje owadów, wichury i pożary, odpowiadały za 18 proc. oszacowanych strat nadziemnej biomasy w Europie w latach 1985–2023. W okresie 1985–2017 ich udział wynosił 17 proc., natomiast w latach 2018–2023 wzrósł aż do 23 proc.

- Zmiany obserwowane od 2018 r. trudno wyjaśnić bez uwzględnienia zmian klimatu. Coraz częstsze i dotkliwsze susze osłabiają drzewa, a korniki zyskują coraz korzystniejsze warunki do rozwoju. Spodziewamy się, że podobne zjawiska będą w przyszłości występować częściej, dlatego trzeba je w większym stopniu uwzględniać w planowaniu gospodarki leśnej, zwłaszcza jeśli chcemy polegać na europejskich lasach jako pochłaniaczach dwutlenku węgla - mówi Katja Kowalski z Uniwersytetu Technicznego w Monachium, główna autorka badania przedstawionego w periodyku „Nature Geoscience”.

Jednocześnie 82 proc. oszacowanych strat nadziemnej biomasy w latach 1985–2023 było związanych z pozyskiwaniem drewna.

- W przeciwieństwie do naturalnych zaburzeń mamy wpływ na tego typu działania człowieka. Ponadto biomasa usuwana z lasów zwykle nie trafia od razu do atmosfery w postaci CO2. Często jest wykorzystywana jako surowiec do budowy domów lub produkcji mebli – wyjaśnia prof. Cornelius Senf z Uniwersytetu Technicznego w Monachium.

Autorzy zastrzegają, że badanie nie uwzględniało przyrostu nadziemnej biomasy podczas regeneracji lasów, dlatego nie przedstawia pełnego bilansu węgla w lasach.

Badanie pokazuje także, że nawet niewielki wzrost powierzchni zaburzonych lasów może prowadzić do dużych strat węgla zgromadzonego w nadziemnej biomasie i osłabiać zdolność lasów do pochłaniania CO2. Rodzi to obawy o zdolność Unii Europejskiej do realizacji celów klimatycznych.

Naukowcy wyjaśniają przy tym, że ilość uwalnianego węgla w dużym stopniu zależy od regionu, w którym dochodzi do zaburzeń w lasach. Na przykład lasy Europy Środkowej zawierają szczególnie dużo biomasy, ale są też wyjątkowo podatne na susze, zniszczenia powodowane przez korniki i burze.

Oznacza to, że w Europie Środkowej rosnąca częstość takich zjawisk ma szczególnie poważne konsekwencje dla zdolności europejskich lasów do pochłaniania dwutlenku węgla.

Wyniki mają więc kluczowe znaczenie dla klimatycznej strategii Europy. Naukowcy proponują wprowadzenie odpowiednich strategii zarządzania lasami.

- Lasy z pewnością są zdolne do regeneracji po zaburzeniach. Są powody do optymizmu, ponieważ większość dotkniętych nimi obszarów z czasem odzyska rolę pochłaniaczy dwutlenku węgla. Naszym zadaniem jest teraz przywrócenie ich zdolności do magazynowania węgla oraz przystosowanie lasów do przyszłych warunków - podsumowuje prof. Senf.

Marek Matacz (PAP)

mat/ agt/