Archeolodzy pracujący na kilku stanowiskach w południowej Afryce odkryli setki nietypowych fragmentów rytowanych skorupek strusich jaj. Mają one ponad 60 tys. lat i wykonali je przedstawiciele Homo sapiens zamieszkujący ten region.

Badania zespołu kierowanego przez naukowców z Uniwersytetu Bolońskiego wskazują, że wzory te nie były przypadkowe, ale opierały się na powtarzalnych zasadach geometrycznych. Wyniki badań międzynarodowego zespołu opublikowano w piśmie „PLOS One”.

„Znaki te wskazują na zaskakująco uporządkowany, geometryczny sposób myślenia. Ich autorzy organizowali linie według powtarzających się zasad: równoległości, siatek, obrotów i systematycznych powtórzeń. Nie chodzi jedynie o proces powtarzania znaków: mamy tu rzeczywiste planowanie wzrokowo-przestrzenne, jak gdyby autorzy mieli już w głowie ogólny obraz figury, zanim zaczęli ją rytować” – mówi prof. Silvia Ferrara z Uniwersytetu Bolońskiego, koordynatorka badania.

Skorupki prawdopodobnie wykorzystywano jako pojemniki do przenoszenia lub przechowywania wody. Chcąc dokładnie zbadać znajdujące się na nich wzory, naukowcy przeanalizowali 112 fragmentów pochodzących z dwóch stanowisk archeologicznych w Republice Południowej Afryki (Diepkloof i Klipdrift) oraz jednego w Namibii (Apollo 11). Wykorzystali metody geometryczne i statystyczne, których wcześniej nie stosowano do analizy takich zabytków.

Wyniki pokazały, że ponad 80 proc. analizowanych układów zawierało spójne wzorce przestrzenne. Wielokrotnie pojawiały się kąty zbliżone do 90 stopni, a także zestawy równoległych linii. Występowały też bardziej rozbudowane kompozycje, w tym pasma kreskowane, siatki i motywy w kształcie rombów, które przesuwano, powtarzano i obracano w przestrzeni.

Do stworzenia takich dekoracji potrzebne były określone zdolności umysłowe, przede wszystkim umiejętność tworzenia wizualnych kompozycji według określonych reguł. Zdolność do układania kształtów i linii w uporządkowane konfiguracje może świadczyć o umiejętności myślenia abstrakcyjnego, czyli jednym z kluczowych etapów ewolucji ludzkich zdolności poznawczych.

„Nasza analiza pokazuje, że Homo sapiens 60 tys. lat temu posiadał już niezwykłą zdolność organizowania przestrzeni wizualnej. Przekształcanie prostych form w złożone systemy poprzez stosowanie określonych reguł jest głęboko ludzką cechą, która towarzyszy nam od tysiącleci, od tworzenia dekoracji, przez rozwój systemów symbolicznych, aż po powstanie pisma” – zauważyła Valentina Decembrini, doktorantka Uniwersytetu Bolońskiego, pierwsza autorka badania.

Badania przeprowadzono w ramach projektu FIS Advanced SAPIENCE – Symbols, Preliteracy and Code Evolution, kierowanego przez prof. Silvię Ferrarę, we współpracy z prof. Enzą Spinapolice z Uniwersytetu Sapienza w Rzymie. (PAP)

ekr/ agt/