ERC Starting Grant to prestiżowy grant Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych dla badaczy na wczesnym etapie samodzielnej kariery naukowej, którzy chcą stworzyć własny zespół i prowadzić ambitny, przełomowy projekt badawczy. Budżet jednego projektu wynosi do 1,5 mln euro na maksymalnie 5 lat, ale jest możliwe uzyskanie dodatkowych środków – do 1 lub 2 mln euro.

Z polskich instytucji naukowych pięcioro badaczy zrealizuje swój grant z dziedziny nauk społecznych i humanistycznych, a jeden – nauk fizycznych i inżynieryjnych.

Z Uniwersytetu Warszawskiego granty otrzymali: dr Agnieszka Radziwinowiczówna i prof. Michał Parniak. Jak podała uczelnia w przesłanej informacji prasowej, UW jest dotąd liderem w Polsce pod względem liczby zdobytych wyróżnień ERC.

Dr Radziwinowiczówna zrealizuje swój projekt w Ośrodku Badań nad Migracjami UW. Badaczka sprawdzi, dlaczego deportacje do krajów uznawanych za niebezpieczne – wcześniej wstrzymywane ze względu na wojny lub inne zagrożenia – stają się ponownie możliwe i akceptowalne. Socjolożka przyjrzy się temu zjawisku w czterech wymiarach: prawnym, politycznym, dyskursywnym i społecznym. Analizy obejmą Polskę, Niemcy i Stany Zjednoczone oraz deportacje do Afganistanu, Syrii, Ukrainy i Wenezueli.

„Punktem wyjścia mojego projektu jest paradoks dotyczący deportacji i suwerenności. Chciałabym przekierować interpretację deportacji z założenia, że umacnia ona suwerenność, na założenie bardziej otwarte, że ta relacja nie musi być tak prosta, a wręcz, że w niektórych sytuacjach może stanowić zagrożenie dla suwerenności państwa deportującego” – wyjaśnia dr Agnieszka Radziwinowiczówna, cytowana w komunikacie na stronie uczelni.

Deportacja nie zależy bowiem wyłącznie od decyzji jednego państwa. Jej przeprowadzenie może wymagać negocjacji i współpracy z państwem pochodzenia lub państwami trzecimi, a także z organizacjami międzynarodowymi i innymi podmiotami. Grant rozpocznie się w lutym 2027 roku i potrwa do stycznia 2032 roku.

Z kolei grant prof. Michała Parniaka dotyczy kwantowej detekcji fal elektromagnetycznych w zakresie mikrofal i fal milimetrowych przy użyciu wzbudzonych atomów rydbergowskich. Jak tłumaczył fizyk z Instytutu Fizyki Doświadczalnej Wydziału Fizyki UW oraz Centrum Nowych Technologii UW, jego zespół proponuje zmianę paradygmatu: zamiast mierzyć fale za pomocą metalu, używają do tego atomów rydbergowskich, pełniących rolę naturalnych i niezwykle czułych sensorów kwantowych. W ramach projektu badacze opracują czujniki kwantowe do pomiaru pól elektromagnetycznych w zakresie mikrofal, fal milimetrowych i terahercowych.

„Pozwala to na bezpośredni pomiar pól elektromagnetycznych z niespotykaną precyzją oraz zliczanie pojedynczych fotonów mikrofalowych w temperaturze pokojowej. To otwiera drzwi do technologii przełomowych w komunikacji 6G, radarach oraz astronomii” – mówi prof. Michał Parniak, laureat grantu ERC.

W tym przypadku wysokość finansowania wynosi 2 mln euro. Jego rozpoczęcie planowane jest na początku 2027 roku.

Również dwa granty otrzymali badacze reprezentujący Uniwersytet Jagielloński w Krakowie: dr Piotr Bystranowski oraz dr Mateusz Chaberski. Piotr Bystranowski w Interdyscyplinarnym Centrum Etyki UJ będzie się zajmować zjawiskiem niewiedzy normatywnej: sytuacji, w której dana osoba nie zna norm obowiązujących w otoczeniu, w którym się znalazła. Może to być turysta, który nie wie, ile zwyczajowo daje się napiwku w danym kraju, ale też użytkownik platformy internetowej, który nie zdaje sobie sprawy, że jego zachowanie łamie mało transparentne zasady moderacji treści.

„W tym kontekście interesować nas będzie szeroki katalog norm: od nieformalnych norm społecznych, po normy prawne. Projekt wychodzi z założenia, że poznanie normatywne człowieka, ukształtowane do życia w niewielkich społecznościach, może nie radzić sobie z funkcjonowaniem w dzisiejszych złożonych społeczeństwach, w których niewiedza normatywna może być powszechna, choćby z powodu migracji czy postępu technologicznego” - wyjaśnia naukowiec, cytowany w prasowym komunikacie.

Zaś zainteresowania naukowe Mateusza Chaberskiego z Katedry Performatyki Wydziału Polonistyki UJ obejmują głównie zagadnienia związane z performatywnością. Jego grant ERC dotyczy zbadania stref tarcia: kulturowych (re)prezentacji krajobrazów środkowoeuropejskich po zakończeniu wydobycia, poza koncepcją zazieleniania. Prowadzony przez niego projekt wpisuje się w trwające dziś w Europie dyskusje na temat przyszłości terenów poprzemysłowych w obliczu zielonej transformacji. Jego celem jest wyjście poza dominujący w tych dyskusjach sposób myślenia o krajobrazach pogórniczych i pohutniczych jako miejscach zniszczenia wymagających zazielenienia.

„Projekty zazieleniania najczęściej lekceważą bowiem głosy lokalnych społeczności i przekształcają bliskie im krajobrazy w uporządkowane zielone pustynie. Tymczasem FRICTZONES sięga po sztukę i literaturę z polskiej i czeskiej części Górnośląskiego Zagłębia Węglowego, by pokazać, że krajobrazy poprzemysłowe są przede wszystkim strefami tarcia, w których ścierają się ze sobą diametralnie różne sposoby bycia w świecie i myślenia o nim. A ich rewitalizacja wymaga ciągłych negocjacji i dostrajania się do dynamicznie zmieniających się relacji między ludźmi i środowiskiem. Dlatego oprócz analiz dzieł sztuki, projekt zakłada współpracę z artystami-aktywistami i lokalnymi społecznościami, by w strefach tarcia wypracowywać nowe sprawiedliwe społecznie i ekologicznie scenariusze przyszłości Górnego Śląska i nie tylko” - mówi dr Mateusz Chaberski, cytowany przez uczelnię.

Jak poinformował UJ, projekt dr. Chaberskiego to nie tylko pierwszy ERC Starting Grant na Wydziale Polonistyki UJ, ale i pierwszy w dziedzinie badań nad kulturą i sztuką w Polsce.

Kolejny grant ERC zrealizuje dr Melchior Jakubowski z Instytutu Historii im. Tadeusza Manteuffla PAN w Warszawie. Badacz zajmujący się historią nowożytną, geografią historyczną i historią sztuki nowożytnej przyjrzy się powiązaniom bazyliańskim w kontekście ludzi, idei i sztuki we wczesnonowożytnej Europie Wschodniej i na obszarze Morza Śródziemnego.

Ponadto grant ERC otrzymała dr hab. Dorota Miler z Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Gdańskiego, która na co dzień bada m.in. prawo spadkowe i rodzinne. W ramach 5-letniego projektu „CESuccess: Beyond Western Europe: Uncovering the Neglected Succession Law of Central Europe”, badaczka przeanalizuje normy prawa spadkowego obowiązujące w Europie Środkowej.

Jak podała gdańska uczelnia, celem przedsięwzięcia jest zbadanie, w jaki sposób przepisy regulujące dziedziczenie w regionie mogą być lepiej dostosowane do realiów współczesnych rodzin, a także wypełnienie luki badawczej wynikającej z dotychczasowej koncentracji porównawczych nauk prawnych w obszarze prawa spadkowego na regulacjach z Europy Zachodniej. Projekt będzie realizowany we współpracy z badaczami z kilkunastu państw regionu, m.in. z Polski, Czech, Słowacji, Węgier, Chorwacji, Słowenii, Bośni i Hercegowiny oraz krajów bałtyckich i bałkańskich.

Efektem prac zespołu pod kierunkiem prof. Miler będzie pięciotomowa publikacja poświęcona m.in. dziedziczeniu ustawowemu i testamentowemu, ochronie najbliższych oraz innowacyjnym rozwiązaniom prawnym regionu.

To trzeci grant ERC w historii Uniwersytetu Gdańskiego.

Jak podała ERC w przesłanej informacji prasowej, łączna wartość przyznanego finansowania w ramach tej odsłony grantów Starting ERC wynosi 705 mln euro. W tym roku zgłoszono rekordową liczbę wniosków - 4807, z których wybrano 421. Oznacza to, że tzw. wskaźnik sukcesu wyniósł niecałe 9 proc.

Nauka w Polsce

akp/ dsok/ ekr/ agt/