Piotr Achinger, Dawid Kobiałka i Paweł Sikorski otrzymali Nagrody Narodowego Centrum Nauki 2026, przyznawane za osiągnięcia naukowe najlepszym młodym badaczom i badaczkom. Nazwiska laureatów ogłoszono w środę na gali w Zamku Królewskim na Wawelu.

Nagroda przyznawana jest od 2013 roku za wybitne osiągnięcia w badaniach podstawowych prowadzonych w polskich instytucjach naukowych. Otrzymują ją osoby, które swoją pracą poszerzają granice wiedzy i wnoszą istotny wkład w naukę światową.

Wyróżnienie przyznawane jest corocznie w trzech obszarach: nauk humanistycznych, społecznych i o sztuce, nauk ścisłych i technicznych oraz nauk o życiu. Każdy z laureatów otrzymuje 50 tys. zł. W tym roku nagrodę wręczono po raz 14. Uroczystość po raz pierwszy odbyła się na Wawelu i była kulminacyjnym punktem obchodów 15-lecia Narodowego Centrum Nauki.

Wiceminister nauki i szkolnictwa wyższego prof. Marek Gzik podkreślił podczas wieczornej gali, że coroczne wręczenie nagród Narodowego Centrum Nauki jest „absolutnie wyjątkowym wydarzeniem”.

- Chcemy pokazać, że pasja, ten podziw dla otaczającego nas świata, ale też ciężka praca w laboratoriach jest dostrzegana. Chcielibyśmy nagradzać więcej naukowców, ale formuła nagrody jest taka, że otrzymują ją najlepsi z najlepszych – zaznaczył wiceminister i dodał, że dorobek laureatów nagrody NCN zasługuje na najwyższy szacunek i uznanie.

Dyrektor Narodowego Centrum Nauki prof. Krzysztof Jóźwiak podkreślił podczas uroczystości, że nagroda NCN to coś więcej niż wyróżnienie. - To dowód uznania dla pasji, dla determinacji i najwyższej jakości badań prowadzonych przez młodych naukowców. Co roku nagradzamy osoby, które nie boją się zadawać trudnych pytań, przekraczać granic tradycyjnie rozumianych dyscyplin i poszukiwać wiedzy o świecie – wskazał.

Według niego środowa uroczystość ma podwójny i wyjątkowy charakter, bo obchodzony podczas niej jest także jubileusz 15-lecia Narodowego Centrum Nauki. - Przez ostatnie 15 lat NCN stał się fundamentem finansowania badań podstawowych w Polsce, wspierając tysiące projektów badawczych, otwierając drzwi do śmiałych i nieszablonowych idei, odkryć naukowych czy nowych metod, które znacząco poszerzają nasze rozumienie rzeczywistości i możliwości wpływania na nią – wyliczał prof. Jóźwiak.

Podziękował on przedstawicielom rządu za zwiększenie budżetu NCN w 2027 roku do ponad 2 mld zł. - Zapewniam, że są to świetnie zainwestowane środki, które pozwolą wielu naukowcom prowadzić własne projekty i rozwinąć skrzydła w tej światowej konkurencji i uzyskiwać istotne odkrycia naukowe – dodał dyrektor NCN.

Tegoroczne nagrody NCN odebrali: matematyk dr hab. Piotr Achinger,  profesor Instytutu Matematycznego PAN w Warszawie, archeolog dr Dawid Kobiałka pracujący w Uniwersytecie Łódzkim oraz biolog dr hab. Paweł Sikorski, profesor Uniwersytetu Warszawskiego.

Piotr Achinger specjalizuje się w geometrii algebraicznej. Nagrodę otrzymał za przełomowe wyniki dotyczące rozmaitości algebraicznych nad ciałami o charakterystyce dodatniej i ciałami niearchimedesowymi. Naukowiec jest autorem cyklu ośmiu prac, w których rozwiązał klasyczne problemy geometryczne w nowym, trudniejszym kontekście. Wyniki jego badań zostały opublikowane w najważniejszych czasopismach i przyciągnęły uwagę najwybitniejszych matematyków na świecie. 

Dawid Kobiałka otrzymał nagrodę za interdyscyplinarne badania archeologiczne miejsc masowych zbrodni z czasów II wojny światowej. Naukowiec zajmuje się archeologią sądową, archeologią zbrodni, archeologią niedawnej przeszłości i współczesnych konfliktów zbrojnych, a także studiami nad dziedzictwem oraz archeologią publiczną i wspólnotową. Międzynarodowy zespół pod jego kierownictwem prowadził badania w tzw. Dolinie Śmierci pod Chojnicami, które przyczyniły się do odnalezienia mogił ok. 700 ofiar zbrodni niemieckich okupantów z 1939 i 1945 roku. Zespół kierowany przez Dawida Kobiałkę prowadził badania także w innych miejscach. Szczątki kolejnych osób odnalazł w Lesie Szpęgawskim i nad jeziorem Borówno. Łącznie zespół odnalazł, udokumentował i zbadał szczątki ponad tysiąca ofiar zamordowanych w czasie II wojny światowej.

Paweł Sikorski otrzymał Nagrodę NCN za wyniki dotyczące tego, jak komórki rozpoznają dwuniciowe RNA (dsRNA) i przekształcają ten sygnał w precyzyjną odpowiedź biologiczną. Naukowiec wykazał, że sposób reakcji komórki zależy od cech cząsteczek RNA, m.in. od ich długości, budowy końców i modyfikacji chemicznych. Pokazał też, że modyfikacje chemiczne wpływają na sposób jego rozpoznawania przez komórkę i uruchamianą odpowiedź immunologiczną.

W listopadzie i grudniu laureaci nagrody spotkają się z widzami kanału Copernicus Center w cyklu wykładów popularnonaukowych pod nazwą Nauka w Centrum. 

Nagroda została ustanowiona w 2013 roku przez Radę NCN. Jest to wyróżnienie dla naukowców zatrudnionych w Polsce, którzy uzyskali stopień doktora w ciągu ostatnich 12 lat i mają na swoim koncie znaczące osiągnięcia naukowe z obszaru badań podstawowych, udokumentowane publikacjami afiliowanymi w polskiej instytucji naukowej. Do tej pory uhonorowano nią 39 badaczek i badaczy.

Serwis PAP Nauka w Polsce jest jednym z patronów medialnych wydarzenia. (PAP)

rgr/ bar/