Jolanta Węgiel: żeby chronić nietoperze, trzeba je najpierw poznać i zrozumieć

Na zdjęciu Jolanta Węgiel. Fot materiały prasowe
Na zdjęciu Jolanta Węgiel. Fot materiały prasowe

Znacznie chętniej chronimy zwierzęta, które znamy i których zwyczaje rozumiemy. Dlatego warto poznawać nietoperze i pokazywać, jak fascynującymi są ssakami – podkreśla mgr inż. Jolanta Węgiel z Ośrodka Kultury Leśnej w Gołuchowie, leśniczka i chiropterolożka, finalistka konkursu Popularyzator Nauki 2026 w kategorii Animator.

Od blisko 30 lat Jolanta Węgiel popularyzuje wiedzę o nietoperzach, ekologii i ochronie przyrody. Łączy doświadczenie leśnika i chiropterologa z działalnością edukacyjną, starając się pokazywać, jak wyniki badań naukowych mogą zmieniać sposób postrzegania dzikich zwierząt i wpływać na ich ochronę.

Od 1997 r. jest redaktorką serwisu Nietoperze.pl, jednego z najdłużej działających w Polsce internetowych źródeł wiedzy poświęconych nietoperzom. Strona powstała z inicjatywy osób związanych z Ogólnopolskim Towarzystwem Ochrony Nietoperzy. Jolanta i Andrzej Węglowie należeli do pierwszego zespołu redakcyjnego i nieprzerwanie tworzą go do dziś. Przez blisko 30 lat skład redakcji zmieniał się, ale oni pozostali jej stałymi członkami.

– Nietoperze żyją tuż obok nas, często nawet nie zdajemy sobie sprawy z ich obecności. Dzielimy z nimi budynki, ogrody i inne przestrzenie. Jesteśmy więc sąsiadami, a dobrzy sąsiedzi powinni się najpierw poznać, żeby móc zgodnie żyć obok siebie. Dlatego tak ważne jest, aby ludzie lepiej rozumieli zwyczaje i potrzeby nietoperzy. Od tego zależy, czy te zwierzęta będą mogły bezpiecznie żyć w naszym otoczeniu – podkreśla Węgiel.

Na zdjęciu Jolanta Węgiel. Fot materiały prasowe

Serwis łączy popularyzację wyników badań z praktycznymi informacjami dotyczącymi ochrony nietoperzy. Czytelnicy mogą dowiedzieć się m.in., jak postępować z nietoperzem znalezionym w domu, jak chronić jego schronienia i kiedy warto montować specjalne schrony dla tych zwierząt.

Jolanta Węgiel uważa, że nauka o nietoperzach jest pełna fascynujących historii, które warto opowiadać. W swoich artykułach pokazuje nie tylko wyniki badań, ale także to, w jaki sposób naukowcy dochodzili do odkryć, jakie napotykali trudności i co ich najbardziej zaskoczyło.

– Kiedy czytam publikację naukową, często myślę sobie, że to gotowy materiał na świetną opowieść. Trzeba tylko wydobyć z niej to, co najciekawsze, i opowiedzieć językiem zrozumiałym dla każdego. Chciałabym, żeby czytelnik dobrze się bawił, poznając przy okazji wyniki badań naukowych. Bo nauka naprawdę potrafi być fascynująca – podkreśla Węgiel.

W swoich tekstach Węgiel łączy wyniki badań z opowieściami o niezwykłych przystosowaniach i zachowaniach nietoperzy. W artykule „Jak ćma próbuje przechytrzyć mopka?” opisała ewolucyjny wyścig między nietoperzem wykorzystującym echolokację a owadem, który wykształcił sposoby ograniczające ryzyko wykrycia przez drapieżnika.

Z kolei w tekście „Borowiec olbrzymi na obrazie sprzed ponad 400 lat. Czy malarz znał jego sekret?” połączyła historię sztuki ze współczesnymi badaniami zoologicznymi. Pokazała, że obserwacja utrwalona przez artystę przed wiekami może stać się interesującym materiałem dla naukowców.

Szczególne miejsce w jej działalności zajmuje cykl „Nauka & Nietoperze”, w którym przybliża wyniki publikacji naukowych z całego świata.

– Historie z życia nietoperzy potrafią być fascynujące zarówno dla doświadczonego chiropterologa, jak i dla kogoś, kto o tych zwierzętach wie niewiele. Wystarczy dobrze je opowiedzieć. Bardzo cieszy mnie, kiedy pod artykułami pojawiają się komentarze zarówno znanych badaczy nietoperzy, jak i osób, które trafiły na stronę zupełnie przypadkiem. To pokazuje, że nauka może zainteresować naprawdę każdego – mówi Węgiel.

Artykuły z cyklu „Nauka & Nietoperze” są również udostępniane na Facebooku, gdzie docierają do międzynarodowej społeczności zainteresowanej nietoperzami. Dzięki temu autorka nawiązuje kontakty z chiropterologami z różnych części świata, m.in. z Ameryki Południowej, którzy kontaktują się z nią za pośrednictwem Messengera. Popularnonaukowe opowieści stają się w ten sposób również okazją do wymiany doświadczeń i rozmów o badaniach.

Jak wyjaśnia, nie chce jedynie streszczać prac naukowych. Szuka w nich historii: pytań stawianych przez badaczy, sposobów poszukiwania odpowiedzi, zaskakujących wyników i ich znaczenia dla poznania życia nietoperzy.

W cyklu opisuje m.in. nowe metody badania tych ssaków. W artykule o telemetrii pokazała, jak niewielkie nadajniki radiowe pomagają naukowcom śledzić nocne wędrówki nietoperzy i poznawać miejsca ich żerowania. Pisała również o wykorzystaniu środowiskowego DNA obecnego w powietrzu do wykrywania zwierząt, co otwiera nowe możliwości ich monitorowania.

Podejmuje także zagadnienia wykraczające poza tradycyjne badania zoologiczne. W tekście „Wirusy i nietoperze. Nie o strachu, lecz o zależnościach” wyjaśniała związki tych ssaków z wirusami, zwracając uwagę na znaczenie ochrony ekosystemów i ograniczania kontaktów sprzyjających przenoszeniu patogenów między gatunkami.

Z kolei w artykule „Jak pokazujemy nietoperze i dlaczego to ma znaczenie” przedstawiła badania dotyczące wpływu sposobu prezentowania tych zwierząt na postawy ludzi. Pokazała, że nie tylko wiedza, ale również obrazy i sposób opowiadania o nietoperzach mogą mieć znaczenie dla ich społecznego odbioru i ochrony.

Węgiel popularyzuje też badania dotyczące związków nietoperzy z leśnictwem, rolnictwem, urbanizacją, zmianami klimatu i energetyką odnawialną. Pisze m.in. o znaczeniu tych ssaków dla ograniczania liczebności owadów oraz o sposobach ochrony nietoperzy w sąsiedztwie turbin wiatrowych.

Jej zdaniem popularyzacja nauki powinna nie tylko dostarczać wiedzy, ale również pomagać ludziom lepiej rozumieć zwierzęta, z którymi dzielą swoje otoczenie.

– Kiedy poznajemy zwyczaje i potrzeby nietoperzy, łatwiej nam zrozumieć, jak ważne jest ich sąsiedztwo. A wiedza przekłada się na konkretne działania – wiemy, jak postąpić, gdy nietoperz wleci do mieszkania, dlaczego warto chronić jego schronienie i co możemy zrobić, żeby te zwierzęta mogły bezpiecznie żyć obok nas – podkreśla Węgiel.

Działalność Jolanty Węgiel nie ogranicza się do internetu. Uczestniczyła w projektach finansowanych ze środków Unii Europejskiej, poświęconych ochronie podkowca małego i mopka zachodniego, a także w badaniach nad wpływem gospodarki leśnej na nietoperze.

Zdobyte doświadczenie wykorzystuje w działalności edukacyjnej. Prowadzi warsztaty i prelekcje, angażuje się w organizację Międzynarodowych Nocy Nietoperzy oraz innych wydarzeń popularyzujących wiedzę przyrodniczą. Koordynowała również dwie edycje konkursu plastycznego „Gacki”, łączącego edukację przyrodniczą z twórczością artystyczną.

W pracy związanej z edukacją leśną i przyrodniczą przygotowuje również zajęcia dla dzieci i młodzieży. Wykorzystuje w nich doświadczenie leśnika i chiropterologa, pokazując zależności między funkcjonowaniem lasów, działalnością człowieka a życiem dzikich zwierząt.

Wiedzę popularyzuje także za pośrednictwem mediów społecznościowych związanych z serwisem Nietoperze.pl i Ogólnopolskim Towarzystwem Ochrony Nietoperzy. Dzięki temu informacje o wynikach badań docierają również do osób, które nie odwiedzają na co dzień portali naukowych czy przyrodniczych.

Odbiorcami jej działań są m.in. uczniowie, nauczyciele, studenci, edukatorzy, leśnicy i przyrodnicy, ale także osoby bez przygotowania biologicznego. Ważną grupą odbiorców jej artykułów są także rolnicy, ogrodnicy i prywatni właściciele lasów.

Węgiel pokazuje, że ochrona nietoperzy może przynosić konkretne korzyści zarówno przyrodzie, jak i gospodarce.

– Rolnikom po prostu opłaca się zaprosić nietoperze na swoje pola. Te niewielkie ssaki zjadają ogromne ilości owadów, wśród których znajdują się również szkodniki upraw. Podobnie jest w ogrodach i sadach. Na obecności nietoperzy mogą skorzystać także właściciele lasów. Wszystkie gatunki nietoperzy występujące w Polsce są w różnym stopniu związane z lasami, a wiele z nich odżywia się owadami, które mogą wyrządzać szkody w drzewostanach. Dlatego w swoich artykułach staram się wyjaśniać, co można zrobić, aby nietoperze znajdowały w konkretnym lesie odpowiednie schronienia i miejsca żerowania. Czasem wystarczy zachować drzewa dziuplaste, zadbać o różnorodność drzewostanu czy pozostawić fragmenty starszego lasu. To działania, na których korzystają zarówno nietoperze, jak i cały ekosystem leśny – podkreśla Węgiel.

Jak zaznacza, w swojej działalności stara się łączyć trzy obszary, które od lat towarzyszą jej zawodowo: naukę, edukację i praktyczną ochronę przyrody. Dlatego popularyzację wiedzy o nietoperzach traktuje nie tylko jako sposób przybliżania wyników badań, lecz także jako część działań na rzecz ochrony tych zwierząt.(PAP)

wl/ bar/

Fundacja PAP zezwala na bezpłatny przedruk artykułów z Serwisu Nauka w Polsce pod warunkiem mailowego poinformowania nas raz w miesiącu o fakcie korzystania z serwisu oraz podania źródła artykułu. W portalach i serwisach internetowych prosimy o zamieszczenie podlinkowanego adresu: Źródło: naukawpolsce.pl, a w czasopismach adnotacji: Źródło: Serwis Nauka w Polsce - naukawpolsce.pl. Powyższe zezwolenie nie dotyczy: informacji z kategorii "Świat" oraz wszelkich fotografii i materiałów wideo.

Czytaj także

  • Fot. Adobe Stock

    Łódź/ Uniwersytet Łódzki popularyzuje badania w kampanii „Facet(ka) od nauki”

  • Fot. materiały prasowe

    FNP: Prof. Przemysław Biecek i prof. Agnieszka Szuster-Ciesielska laureatami Wyróżnienia im. prof. Macieja W. Grabskiego

Przed dodaniem komentarza prosimy o zapoznanie z Regulaminem forum serwisu Nauka w Polsce.

newsletter

Zapraszamy do zapisania się do naszego newslettera