Wraz z nowym rokiem zaczęło obowiązywać kilkanaście zmian zasad pisowni polskiej. Dotyczą one niektórych reguł używania wielkich i małych liter, a także pisowni łącznej lub rozdzielnej oraz używania łącznika. Ich celem jest ujednolicenie zasad i ułatwienie piszącym ich nauczenia się oraz stosowania w praktyce. To największa zmiana w polskiej ortografii od ponad 90 lat, ale także jedna z głębszych reform ortografii w ostatnim czasie w krajach słowiańskich.

Podczas piątkowej konferencji prasowej wiceministra nauki i szkolnictwa wyższego Karolina Zioło-Pużuk wskazała, że w maju ubiegłego roku resort zlecił Instytutowi Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk realizację zadania pod nazwą „Zmiana zasad pisowni polskiej w 2026 roku - Opracowanie dużego słownika ortograficznego języka polskiego zgodnie z nowymi zasadami pisowni i upowszechnianie informacji o zmianach w szerokich kręgach społecznych”. Zaznaczyła, że na projekt przeznaczono 1,3 mln zł.

- Nasze finansowanie poszło na realizację tego projektu, to dokończenie tej reformy pod względem naukowym, czyli zarówno badania naukowe związane właśnie z tą reformą, jak i na jej upowszechnianie (...). Jeśli wprowadza się tak dużą i ważną zmianę dla każdego użytkownika języka, ta zmiana musi być dla każdego powszechnie dostępna. Dlatego te informacje oraz słownik, który ukaże się pod koniec tego roku, będzie oczywiście darmowy. Nie będzie żadnej bariery w tym, żeby dokładnie poznać te zasady - powiedziała Zioło-Pużuk. Podkreśliła, że słownik ortograficzny języka polskiego obejmujący ponad 100 tys. haseł będzie dostępny na stronie internetowej, w aplikacji mobilnej oraz w wersji drukowanej.

Pracę nad słownikiem prowadzi zespół ekspertów, w którego skład wchodzi m.in. przewodnicząca Rady Języka Polskiego prof. Katarzyna Kłosińska, prof. Iwona Burkacka oraz prof. Piotr Żmigrodzki.

Jedną z najważniejszych zmian jest zapis nazw mieszkańców miast i ich dzielnic, osiedli i wsi. Od 1 stycznia piszemy je wielką literą, tak jak dotąd pisaliśmy nazwy mieszkańców części świata, krajów, regionów. Poprawny będzie więc jest zapis: Warszawianin, Krakowianin, Ochocianka, Mokotowianin. Wprowadzona została również pisownia wielką literą nie tylko nazw firm, marek i modeli wyrobów przemysłowych, ale także pojedynczych egzemplarzy tych wyrobów. Piszemy zatem: pod oknem zaparkował czerwony Ford.

Małą literą piszemy przymiotniki tworzone od nazw osobowych, bez względu na to, czy ich interpretacja jest dzierżawcza (odpowiadają na pytanie: czyj?), czy też jakościowa (odpowiadają na pytanie: jaki?), np. dramat szekspirowski, epoka zygmuntowska, koncert chopinowski, koncepcja kartezjańska, filozofia sokratejska, dialogi platońskie, wiersz miłoszowski.

Kolejną ważną zmianą, którą wprowadza RJP, jest łączna pisownia „nie” z przymiotnikami i przysłówkami odprzymiotnikowymi bez względu na kategorię stopnia, a więc także w stopniu wyższym i najwyższym, np. niemilszy, nienajmilszy, nielepiej, nieprędzej, nienajlepiej, nienajstaranniej.

Zmiana dotyczy też zakresu użycia wielkich liter w nazwach własnych. W nazwach obiektów przestrzeni publicznej od 1 stycznia piszemy wielką literą wyrazy: aleja, brama, bulwar, osiedle, plac, park, kopiec, kościół, klasztor, pałac, willa, zamek, most, molo, pomnik, cmentarz itp. Pisana małą literą zostaje tylko „ulica”. Napiszemy więc: ulica Józefa Piłsudskiego, ale: Aleja Róż, Brama Warszawska, Plac Zbawiciela, Park Kościuszki, Kopiec Wandy, Kościół Mariacki, Pałac Staszica, Zamek Książ, Most Poniatowskiego, Pomnik Ofiar Getta, Cmentarz Rakowicki.

Wielką literą będziemy pisać wszystkie człony (oprócz przyimków i spójników) w wielowyrazowych nazwach lokali usługowych i gastronomicznych, np. Karczma Słupska, Kawiarnia Literacka, Księgarnia Naukowa, Kino Charlie, Apteka pod Orłem, Bar Flisak, Hotel pod Różą, Hotel Campanile, Restauracja pod Żaglami, Winiarnia Bachus, Zajazd u Kmicica, Pierogarnia Krakowiacy, Pizzeria Napoli, Trattoria Santa Lucia, Restauracja Veganic, Teatr Rozmaitości.

Wśród zmian jest także wprowadzenie jednolitej łącznej pisowni cząstek niby-, quasi- z wyrazami zapisywanymi małą literą (np. nibyartysta, nibygotyk, nibyludowy, nibyorientalny, nibyromantycznie; nibybłona, nibyjagoda, nibykłos, nibyliść, nibynóżki, nibytorebka; quasiopiekun, quasinauka, quasipostępowy, quasiromantycznie), przy zachowaniu pisowni z łącznikiem przed wyrazami zapisywanymi wielką literą (np. niby-Polak, quasi-Anglia). (PAP)

maku/