Badania na ten temat, prowadzone przez Roberta J. Maddena z Colorado State University, opublikowało pismo American Antiquity.

Analizy wskazują, że kości do gry i hazard były elementem kultury rdzennych mieszkańców Ameryki co najmniej przez ostatnich 12 tys. lat. Najwcześniejsze przykłady kości do gry pochodzą ze stanowisk archeologicznych w stanach Wyoming, Kolorado i Nowy Meksyk, czyli z terenów tzw. Wielkich Równin. Tworzyli je przedstawiciele plejstoceńskiej kultury Folsom. Artefakty te są starsze od najwcześniejszych znanych kości do gry o ponad 6 tys. lat.

- Historycy tradycyjnie uznawali kości do gry i rachunek prawdopodobieństwa za wynalazki z tzw. Starego Świata. Tymczasem zapis archeologiczny pokazuje, że przedstawiciele dawnych społeczności rdzennych Amerykanów celowo tworzyli przedmioty zaprojektowane tak, aby generować losowe wyniki i wykorzystywać je w uporządkowanych grach tysiące lat wcześniej, niż dotąd sądzono – powiedział autor publikacji Robert Madden.

Najwcześniejsze przykłady kości zidentyfikowane w badaniu datowane są na około 12,8–12,2 tys. lat wstecz. W przeciwieństwie do współczesnych sześciennych kostek do gry, te używane przez rdzenną ludność Ameryki były dwustronne. Wykonywano je starannie z niewielkich fragmentów kości, płaskich lub lekko zaokrąglonych, często owalnych lub prostokątnych. Niewielkie rozmiary pozwoliły trzymać je w dłoni i rzucać podczas gry. Ich dwie strony rozróżniano za pomocą oznaczeń, zabarwienia lub innych widocznych modyfikacji. Po rzucie kości lądowały jedną z dwóch stron do góry. Zestawy takich kości rzucano jednocześnie, a wynik zależał od liczby wykorzystanych elementów.

- Były to proste, eleganckie narzędzia. Widać, że nie są to przypadkowe produkty uboczne obróbki kości - podkreślił Madden.

Kości do gry pojawiają się na 57 stanowiskach archeologicznych w 12 stanach i są związane z różnymi kulturami, począwszy od kultur paleoindian, czyli pierwszych ludów, które zasiedliły Amerykę. Najstarsze egzemplarze przebadano bezpośrednio w zbiorach muzealnych Smithsonian Institution, w repozytorium archeologicznym Uniwersytetu Wyoming oraz w Denver Museum of Nature and Science.

Do identyfikacji północnoamerykańskich kości do gry zastosowano test oparty na mierzalnych właściwościach fizycznych. Powstał on na podstawie analizy porównawczej ponad 290 historycznych zestawów kości do gry rdzennych Amerykanów, które udokumentował etnograf Stewart Culin w monografii z 1907 roku Games of the North American Indians. Następnie za pomocą testu ponownie przeanalizowano artefakty już wcześniej określane jako potencjalne „elementy gier” lub pomijane. W większości przypadków znajdowały się one w zbiorach archeologicznych od dziesięcioleci, lecz brakowało jasnego standardu ich rozpoznawania. Dzięki temu podejściu Robert Madden zidentyfikował ponad 600 prawdopodobnych kości do gry ze stanowisk obejmujących wszystkie główne okresy prehistorii Ameryki Północnej. - W większości przypadków obiekty te już wcześniej wydobyto i opublikowano. Brakowało nie tyle dowodów, lecz jasnego standardu pozwalającego rozpoznać, z czym mamy do czynienia - wyjaśnił Robert Madden.

Historycy powszechnie uznają gry w kości za najwcześniejszą formę uporządkowanego kontaktu człowieka ze zjawiskami losowymi, poprzedzającą teorię prawdopodobieństwa oraz statystykę.

- Nie twierdzimy, że łowcy-zbieracze opracowali formalną teorię prawdopodobieństwa. Jednak świadomie tworzyli, obserwowali i wykorzystywali losowe wyniki w powtarzalny, oparty na regułach sposób - podkreślił autor publikacji. (PAP)

ekr/ agt/