Na zdjęciu galaktyki NGC 1266, wykonanym przez Kosmiczny Teleskop Hubble’a, widać jasne centrum i kształty wyglądające, jak struktura spiralna. Nie ma jednak bardzo wyraźnie wyodrębnionych ramion spiralnym, w taki sposób, jak to wygląda w galaktykach spiralnych. Widać też czerwono-brązowe obszary pyłu, a przez zewnętrzne obszary galaktyki przeświecają inne odległe galaktyki o różnych kolorach.

Galaktyka ta należy do kategorii nazywanej przez astronomów galaktykami soczewkowatymi. Ten rodzaj galaktyk jest uznawany za przejściowy pomiędzy galaktykami spiralnymi, a eliptycznymi – stanowi most łączący ewolucję tych dwóch głównych typów galaktyk. Z galaktykami spiralnymi (do których należy m.in. nasza Droga Mleczna) łączy je jasne centralne zgrubienie i spłaszczony dysk. Z kolei z galaktykami eliptycznymi cechą wspólną jest brak ramion spiralnych i niewielki poziom (lub jego brak) trwających procesów gwiazdotwórczych.

Przynależność do galaktyk soczewkowatych to jednak nie jedyna intrygująca cecha obiektu NGC 1266. Galaktyka jest w stadium po gwałtownym okresie powstawania gwiazd. Posiada młodą populację gwiazd, ale niewiele aktywnych obszarów gwiazdotwórczych. Zaledwie niecały jeden procent galaktyk w naszym lokalnym otoczeniu znajduje się w takim stadium.

Astronomowie przypuszczają, że NGC 1266 przeżyła połączenie z inną galaktyką około 500 milionów lat temu. Zdarzenie to spowodowało powstawanie nowych gwiazd i wzrost masy centralnego zgrubienia galaktycznego. Supermasywna czarna dziura w centrum galaktyki została zasilona gazem, dzięki czemu stała się bardziej aktywna i NGC 1266 weszła do kategorii tzw. aktywnych jąder galaktyk (ang. active galactic nucleus, w skrócie AGN).

Z upływem czasu gwałtowne procesy gwiazdotwórcze oraz dżety wystrzeliwane przez supermasywną czarną dziurę wyczerpały gaz potrzebny do narodzin kolejnych gwiazd i procesy gwiazdotwórcze prawie zanikły.

Dzięki obserwacjom przy pomocy Teleskopu Hubble’a i innych instrumentów odkryto silny wypływ gazu z galaktyki oraz to, że nadal istniejące rejony gwiazdotwórcze znajdują się praktycznie tylko w jądrze galaktyki.

Winowajczynią zaniku procesów gwiazdotwórczych jest prawdopodobnie supermasywna czarna dziura. Wyrzuca ona gaz gwiazdotwórczy z galaktyki oraz zaburza pozostającej w galaktyce materii gazowej do stopnia utrudniającego, albo wręcz uniemożliwiającego grawitacyjne zapadanie się w celu utworzenia nowych gwiazd.

Dokładne poznanie galaktyk w stadium takim, jak znajduje się NGC 1266 jest istotne dla astronomów do zrozumienia procesów hamujących powstawanie gwiazd oraz ogólniej ewolucji całych galaktyk i wpływu supermasywnych czarnych dziur na ten proces. (PAP)

cza/ agt/