Stwardnienie rozsiane to przewlekła choroba, w przebiegu której układ odpornościowy atakuje mózg, rdzeń kręgowy oraz nerwy wzrokowe. Naukowcy zidentyfikowali szereg czynników – zarówno genetycznych, jak i środowiskowych – które zwiększają ryzyko zachorowania.

„Dotychczasowe badania wskazywały na związek między SM a czynnikami drażniącymi układ oddechowy, takimi jak dym tytoniowy, rozpuszczalniki organiczne czy zanieczyszczenia powietrza; natomiast smary ropopochodne nie były dotąd szczegółowo analizowane” – powiedziała autorka badania, dr n. med. Anna Karin Hedström z Instytutu Karolinska w Sztokholmie (Szwecja).

Badanie objęło pochodzące ze Szwecji dobrane pod kątem wieku, płci i miejsca zamieszkania osoby. 2872 miało rozpoznane stwardnienie rozsiane, 6122 nie miało tej choroby. Średnia wieku wynosiła 35 lat.

Spośród osób ze stwardnieniem rozsianym 251 (8,7 proc.) zgłosiło zawodowe narażenie na smary ropopochodne, podczas gdy w grupie osób bez SM odsetek ten wyniósł 6,5 proc. (399 osób). Badani wypełnili kwestionariusze dotyczące historii zatrudnienia oraz ewentualnego narażenia na substancje takie jak chłodziwa i płyny obróbkowe, oleje silnikowe, oleje hydrauliczne czy oleje stosowane w szalunkach budowlanych. Naukowcy zdefiniowali narażenie zawodowe jako kontakt z co najmniej jedną z tych substancji przed rokiem wystąpienia pierwszych objawów SM.

Po uwzględnieniu czynników takich jak wiek, płeć, miejsce zamieszkania, palenie tytoniu i inne zmienne, stwierdzono, że u osób zgłaszających narażenie smary ropopochodne prawdopodobieństwo wystąpienia SM było o 38 proc. wyższe niż u osób, które takiego narażenia nie zgłaszały.

Związek ten był silniejszy w przypadku osób obecnie palących oraz osób, u których nie występuje wariant genetyczny powiązany z niższym ryzykiem zachorowania na SM.

Jak podkreślają autorzy, badanie nie dowodzi, że smary ropopochodne wywołują stwardnienie rozsiane – wskazuje jedynie na istnienie pewnej zależności. Na wyniki mogły wpłynąć również inne czynniki obecne w środowisku pracy.

Wśród osób narażonych na działanie smarów ropopochodnych najczęściej wykonywane zawody dotyczyły obróbki metali, budownictwa, naprawy pojazdów oraz konserwacji maszyn.

Naukowcy zaobserwowali również, że prawdopodobieństwo zachorowania na SM nieznacznie wzrastało wraz z wydłużeniem czasu ekspozycji. Każdy kolejny rok narażenia zwiększał to prawdopodobieństwo o 2 proc. Podobnie, każda dodatkowa godzina ekspozycji tygodniowo wiązała się ze wzrostem prawdopodobieństwa o 2 proc. Wyższy stopień narażenia korelował również z większym prawdopodobieństwem wystąpienia SM.

Ponieważ zmiany biologiczne związane z SM mogą rozpoczynać się na wiele lat przed pojawieniem się objawów, badacze przeprowadzili ponowną analizę, uwzględniając jedynie osoby, u których do ekspozycji doszło co najmniej siedem lat przed wystąpieniem pierwszych symptomów. Zależność utrzymała się – u osób narażonych prawdopodobieństwo SM było o 55 proc. wyższe.

Osoby, które były narażone na wspomniane substancje, paliły tytoń, posiadały wariant genetyczny zwiększający ryzyko SM i jednocześnie nie posiadały wariantu genetycznego zmniejszającego to ryzyko, były ponad 33 razy bardziej narażone na rozwój SM w porównaniu z osobami, u których nie występował żaden z tych czynników. Jednak w tej grupie znajdowało się zaledwie 16 osób chorych na stwardnienie rozsiane (SM) oraz dwie osoby zdrowe, dlatego uzyskane szacunki są mniej precyzyjne.

Ograniczeniem badania był fakt, że uczestnicy samodzielnie zgłaszali swoje narażenie na środki smarne – mogli więc nie pamiętać dokładnie sytuacji z tym związanych lub błędnie je zaklasyfikować. Kolejnym ograniczeniem jest to, że na wyniki mogły wpłynąć również inne czynniki obecne w miejscu pracy. Naukowcy podkreślają, że uzyskane wyniki wymagają potwierdzenia w innych grupach badawczych.

Paweł Wernicki (PAP)

pmw/ bar/