To, czy ktoś dobrze śpiewa, ekspert zwykle potrafi ocenić natychmiast. Tak było chociażby z Andreą Bocellim, który na początku lat 90. śpiewał w barach, aż odkryli go Zucherro i Pavarotti. Z drugiej strony „Boska Florence” (Florence Foster Jenkins) występowała jako śpiewaczka operowa tylko dzięki pieniądzom swojego męża.

Z punktu widzenia nauki nie było jednak do końca jasne, jakie dokładnie cechy głosu różnią artystę wokalnego od kogoś, kogo nie da się słuchać.

W konkursach śpiewu klasycznego wykonawcy otrzymują ogólną notę. Jednak kryteria, na których się ona opiera, rzadko są jasno określone. Co więcej, jakość głosu bywa często opisywana za pomocą nieprecyzyjnych, metaforycznych określeń – takich jak „dźwięczny”, „ciepły” czy „skupiony” – które dla różnych słuchaczy mogą oznaczać coś zupełnie innego.

Zespół badawczy pod kierownictwem adiunkt Haruki Kondo z Uniwersytetu Keio (Japonia) zidentyfikował mierzalne cechy wokalne, które pomagają wyjaśnić, w jaki sposób eksperci oceniają występy.

Naukowcy przeprowadzili symulację konkursu wokalnego w sali koncertowej (DOI: 10.1016/j.jvoice.2026.09.070). Eksperci oceniali śpiewaków, a badacze analizowali, które cechy wokalne i parametry akustyczne wiążą się z wyższymi notami.

Wyższe noty otrzymywali śpiewacy, u których wyżej oceniono wibrato, rezonans oraz ekspresyjność, podczas gdy barwa głosu, dykcja i intonacja nie wykazały wyraźnego związku z uzyskanymi wynikami.

Adiunktka Haruka Kondo jest doktorantką w dziedzinie nauki o głosie na Uniwersytecie Keio, a także śpiewaczką operową (sopranem) i sama brała udział w wielu konkursach wokalnych. Badanie zostało przeprowadzone we współpracy z dr. Sotaro Kondoh – stypendystą Japan Society for the Promotion of Science, oraz wizytującym pracownikiem naukowym specjalizującym się w percepcji metrum, pulsu i rytmu w muzyce – a także z dr. Shinyą Fujiim, profesorem nadzwyczajnym zajmującym się neuronauką muzyki, który kieruje Laboratorium Neuronauki i Muzyki na Uniwersytecie Keio.

„Nasze badanie stanowi pomost między intuicją artystyczną a nauką; nie ma na celu zastąpienia eksperckiego słuchu, lecz pomaga przełożyć to, co słyszą doświadczeni odbiorcy, na wspólny, mierzalny język” – podkreśliła pani Kondo.

Do badania zaproszono 22 śpiewaków klasycznych (10 mężczyzn i 12 kobiet). Każdy z nich wykonał utwór „Caro mio ben” a cappella – bez akompaniamentu instrumentów – w sali koncertowej, aby odtworzyć warunki występu na żywo. Pięcioro ekspertów oceniło każdy występ w skali 100-punktowej (ocena ogólna) oraz przyznało noty w skali 7-punktowej dla sześciu poszczególnych cech wokalnych, takich jak: zmienność wysokości dźwięku (vibrato), jakość głosu (rezonans i barwa), wyrazistość słów (dykcja), dokładność wysokości dźwięku (intonacja) oraz ekspresyjność.

Głosy uczestników poddano również analizie pod kątem czterech parametrów akustycznych: wskaźnika mocy śpiewu (określającego wyrazistość określonych częstotliwości w głosie), poziomu głośności w odniesieniu do pełnej skali (znormalizowana miara związana z odczuwaną głośnością), szybkości vibrato (częstotliwość zmian wysokości dźwięku) oraz zakresu vibrato (wielkość zmian wysokości dźwięku). Następnie badacze sprawdzili, które cechy wokalne i parametry akustyczne wiążą się z wyższymi ocenami ogólnymi oraz czy zależności te różnią się w zależności od płci wykonawców.

Wyższe oceny ogólne otrzymali śpiewacy, u których wyżej oceniono vibrato, rezonans oraz ekspresyjność, podczas gdy barwa głosu, dykcja i intonacja nie wykazały wyraźnego związku z uzyskanymi notami. Głosy o większej wyrazistości widmowej w zakresie 2–4 kHz uzyskiwały zazwyczaj wyższe oceny – dotyczyło to zarówno mężczyzn, jak i kobiet. Zakres ten wiąże się z tzw. formantem śpiewaczym (ang. singer’s formant), który nadaje wyszkolonym głosom czyste, dźwięczne brzmienie, pozwalające im być słyszalnymi nawet bez użycia mikrofonu. Z kolei większa głośność śpiewu nie przekładała się na wyższe noty.

Zaobserwowano również, że oceniający różnie postrzegali wibrato u śpiewaków i śpiewaczek. W przypadku mężczyzn szybsze wibrato wiązało się z niższymi ocenami, podczas gdy u kobiet szersze wibrato przekładało się na wyższe oceny.

„Nasze wyniki pokazują, że zjawisko tak osobiste i artystyczne, jak »piękny głos«, można częściowo zrozumieć dzięki nauce. Może to pomóc uczniom w lepszym zrozumieniu uwag nauczycieli, takich jak  »niech głos brzmi pełniej« czy »twoje wibrato jest zbyt płytkie«. Uczniowie mogliby wykorzystywać te pomiary do śledzenia zmian w swoim głosie podczas ćwiczeń między lekcjami; pomogłoby to również organizatorom w tworzeniu bardziej przejrzystych arkuszy ocen, a śpiewakom – w lepszym zrozumieniu uzyskanych wyników” – wskazała pani Kondo.

Naukowcy dostrzegają również potencjał wykorzystania tych wskaźników do udoskonalenia aplikacji do nauki śpiewu oraz narzędzi opartych na sztucznej inteligencji, które oceniają głos i dostarczają użytkownikom informacji zwrotnych odzwierciedlających profesjonalną ocenę ekspercką.

„Podsumowując, nasze badanie otwiera drogę do bardziej efektywnego i konkretnego nauczania w edukacji muzycznej, zapewnia większą przejrzystość i sprawiedliwość podczas konkursów i przesłuchań, a także pozwala na tworzenie narzędzi do oceny śpiewu, które lepiej oddają sposób, w jaki słuchają eksperci” – podsumowała Kondo.

Paweł Wernicki (PAP)

pmw/ zan/