- Nasze obserwacje ujawniły potężny wypływ, którego według obecnej wiedzy nie powinno tam być - powiedział Krystian Iłkiewicz z Centrum Astronomicznego im. Mikołaja Kopernika PAN w Warszawie oraz Centrum Astronomii Pozagalaktycznej na Uniwersytecie Durhamskim w Wielkiej Brytanii, pierwszy autor publikacji.

Gwiazda RXJ0528+2838 znajduje się 730 lat świetlnych od nas. Porusza się wokół centrum Drogi Mlecznej. Jej oddziaływanie w trakcie tego ruchu z gazem wypełniających przestrzeń międzygwiazdową tworzy łukową falę uderzeniową. Jest to zakrzywiony łuk materii podobny do fali, która tworzy się przed dziobem statku.

Problem polega na tym, że łukowe fale uderzeniowe są generowane przez materię wypływającą z gwiazdy, a w przypadku RXJ0528+2838 naukowcy nie znają żadnego mechanizmu mogącego wyjaśnić obserwowany efekt.

RXJ0528+2838 to biały karzeł, czyli jądro umierającej gwiazdy o małej masie. Znajduje się w układzie podwójnym z gwiazdą podobną do Słońca. W takich układach materia z drugiej gwiazdy przepływa do białego karła, tworząc dysk wokół niego. Materia z dysku zasila białego karła, ale jej część jest wyrzucana w przestrzeń kosmiczną, tworząc potężne wypływy. Jednak przy RXJ0528+2838 nie zaobserwowano obecności dysku.

Najpierw obserwacje przy pomocy Teleskopu Izaaka Newtona w Hiszpanii pozwoliły dostrzec mgławicę wokół RXJ0528+2838. Mgławica ma nietypowy kształt, więc dokonano dokładniejszych obserwacji przy pomocy Bardzo Dużego Teleskopu (VLT) w Chile, należącego do Europejskiego Obserwatorium Południowego (ESO).

- Obserwacje instrumentem MUSE pozwoliły nam wykonać dokładną mapę łukowej fali uderzeniowej i przeanalizować jej skład. Było to kluczowe dla potwierdzenia, że struktura faktycznie pochodzi z układu podwójnego, a nie od niezwiązanej mgławicy lub obłoku międzygwiazdowego – wyjaśnił Krystian Iłkiewicz.

Na podstawie kształtu i rozmiaru łukowej fali uderzeniowej ustalono, iż biały karzeł wyrzuca potężny wypływ materii od co najmniej tysiąca lat. Nie wiadomo, jak ta martwa gwiazda mogłaby długo zasilać tak długotrwały wypływ.

Według hipotezy, ma to związek z silnym polem magnetycznym, którego istnienie potwierdzono w obserwacjach. Pole magnetyczne kieruje materię skradzioną od towarzyszącej gwiazdy bezpośrednio na białego karła, bez formowania dysku wokół niego. Iłkiewicz wskazuje, że analizy zespołu sugerują, że tego rodzaju system może napędzać wypływ nawet bez istnienia dysku, co podważa standardowy obraz sposobu, w jaki materia porusza się i oddziałuje w takich ekstremalnych układach podwójnych.

Całość sugeruje istnienie ukrytego źródła energii, którym jest prawdopodobnie silne pole magnetycznego. Jednak aktualnie obserwowane pole magnetyczne jest w stanie zasilać łukową falę uderzeniową przez kilkaset lat, a więc nie tłumaczy całkowicie wyników obserwacji.

Naukowcy mają nadzieję, że budowany obecnie przez Europejskie Obserwatorium Południowe(ESO) nowy gigantyczny teleskop ELT pomoże wykonać mapy większej liczby podobnych systemów i zbadać je bardziej szczegółowo, co powinno pozwolić na odkrycie tajemniczego źródła energii.

Artykuł opisujący wyniki badań ukazał się w „Nature Astronomy”. Badaniami kierowali Krystian Iłkiewicz (CAMK PAN w Warszawie oraz Uniwersytet Durhamski w Wielkiej Brytanii) i Simone Scaringi (Uniwersytet Durhamski w Wielkiej Brytanii oraz INAF we Włoszech). (PAP)

cza/ agt/