Regurgitacja to bierne, niezależne od woli cofanie się treści pokarmowej z żołądka do przełyku, gardła lub jamy ustnej, bez towarzyszącego odruchu wymiotnego. Może prowadzić do podrażnienia gardła, uszkodzenia szkliwa zębów czy problemów z drogami oddechowymi. Ma charakter bierny i niegwałtowny, podczas gdy wymioty to silny, aktywny odruch z udziałem mięśni brzucha.

W ostatnich latach we wszystkich krajach rozwiniętych gwałtownie wzrosło stosowanie leków z grupy agonistów receptora GLP-1 (GLP-1 RA), w tym semaglutydu (dostępnego pod nazwami handlowymi Ozempic i Wegovy) oraz tirzepatydu (Mounjaro). Początkowo stosowano je w leczeniu cukrzycy typu 2, a następnie otyłości (lub obu tych schorzeń jednocześnie). Jak wynika z ogólnokrajowego badania, w Wielkiej Brytanii około 3 proc. pacjentów poddawanych zabiegom chirurgicznym przyjmuje leki z grupy GLP-1 RA.

Nowe badanie, przedstawione podczas dorocznego zjazdu Association of Anaesthetists w Liverpoolu (i opublikowane w czasopiśmie „Anaesthesia” ) wskazuje, że u pacjentów poddawanych zabiegom chirurgicznym w znieczuleniu ryzyko regurgitacji jest 11-krotnie wyższe w przypadku osób przyjmujących leki z grupy GLP-1 RA w porównaniu z pacjentami ich nieprzyjmującymi (choć bezwzględne ryzyko tego powikłania pozostaje niewielkie).

Badanie zostało przeprowadzone przez dr. Kariema El-Boghdadly’ego z Guy’s and St Thomas’ NHS Foundation Trust i King’s College London (Wielka Brytania) oraz jego współpracowników.

Wielu pacjentów (ponad 40 proc. w omawianym badaniu) uzyskuje recepty za pośrednictwem aptek internetowych, co odróżnia te leki od innych preparatów, przepisywanych zazwyczaj przez lekarzy pierwszego kontaktu lub w ramach opieki szpitalnej.

Pacjenci w Wielkiej Brytanii są na ogół świadomi zaleceń dotyczących powstrzymania się od jedzenia i picia przez przed operacjami wymagającymi znieczulenia. Jednak jednym z efektów działania leków z grupy GLP-1 RA jest opóźnienie opróżniania żołądka. W związku z tym istnieje ryzyko, że u pacjentów przyjmujących te leki przed operacją żołądek nie opróżni się prawidłowo przed zabiegiem. To z kolei może zwiększać ryzyko zarzucania treści żołądkowej, która może przedostać się do płuc – zjawisko to określane jest mianem aspiracji do płuc.

Zespół badawczy przeprowadził ogólnokrajowe badanie dorosłych pacjentów poddawanych zabiegom planowym lub w trybie nagłym, wymagającym opieki anestezjologa. Pacjentów weryfikowano pod kątem przyjmowania leków GLP-1 RA w okresie 3 miesięcy poprzedzających dany zabieg. Gromadzono rutynowe dane dotyczące pacjenta, zabiegu, znieczulenia i wyników leczenia, w tym wystąpienia aspiracji do płuc i regurgitacji.

Spośród 47 039 pacjentów ze 119 ośrodków w Wielkiej Brytanii, 1348 (2,9 proc.) zgłosiło przyjmowanie leków GLP-1 RA. Postępowanie okołooperacyjne było zróżnicowane pod względem odstawienia leku, prowadzenia znieczulenia i zabezpieczenia dróg oddechowych. Częstość występowania aspiracji do płuc i/lub regurgitacji w grupie pacjentów nieprzyjmujących GLP-1 RA wyniosła 57/45 691 (0,12 proc.), natomiast w grupie przyjmującej te leki – 19/1348 (1,41 proc.) (w tym 17 przypadków regurgitacji i 2 przypadki aspiracji); oznacza to, że w niniejszym badaniu ryzyko wystąpienia tych powikłań u osób przyjmujących GLP-1 RA było 11-krotnie wyższe.

Ogółem leki GLP-1 RA przyjmował 1 na 36 pacjentów poddawanych znieczuleniu. Ponad 40 proc. z nich otrzymywało lek z innych źródeł niż lekarz rodzinny czy specjalista, a najczęstszym wskazaniem do stosowania była kontrola masy ciała. Częstość występowania aspiracji do płuc i/lub regurgitacji u osób przyjmujących GLP-1 RA wynosiła 1 na 71 przypadków; zdarzenia te najczęściej odnotowywano podczas wybudzania ze znieczulenia.

Wyniki wskazują na znaczne zróżnicowanie praktyki klinicznej w zakresie odstawiania leków GLP-1 RA w okresie okołooperacyjnym. Prawie jednej trzeciej pacjentów zalecono odstawienie leków z grupy GLP-1 przed zabiegiem; w większości przypadków leki te odstawiono na okres od 8 do 14 dni, co było zgodne z zaleceniem przerwania ich stosowania na tydzień przed operacją. Praktyka ta jest sprzeczna z krajowymi wytycznymi Association of Anaesthetists, które zalecają kontynuowanie stosowania agonistów receptora GLP-1 (GLP-1 RA) w okresie okołooperacyjnym, ponieważ przerwa krótsza niż 3–4 tygodnie może okazać się niewystarczająca do ustąpienia wpływu tych leków na opróżnianie żołądka. Biorąc pod uwagę, że okres półtrwania eliminacji tirzepatydu i semaglutydu wynosi odpowiednio 5 i 7 dni, do skutecznego wyeliminowania tych leków z organizmu konieczne byłoby ich odstawienie na okres odpowiednio 25 i 35 dni (pięciu okresów półtrwania). Nie jest jednak jasne, jak długo należy wstrzymywać się z przyjmowaniem tych leków przed zabiegiem, aby ograniczyć ryzyko zalegania treści żołądkowej.

Autorzy podkreślają, że do powikłań u osób przyjmujących leki z grupy GLP-1 RA dochodziło mimo stosowania metod zabezpieczenia dróg oddechowych, które mogą ograniczać ryzyko aspiracji treści żołądkowej do płuc oraz regurgitacji.

„Choć nasze wyniki sugerują, że stosowanie leków GLP-1 RA wiąże się z 11-krotnym wzrostem częstości występowania aspiracji treści żołądkowej lub regurgitacji, nie można jednoznacznie stwierdzić związku przyczynowo-skutkowego; obserwowana zależność może wynikać z nieuwzględnionych czynników zakłócających. Na przykład otyłość i cukrzyca są znanymi czynnikami ryzyka aspiracji i występowały częściej w badanej przez nas grupie pacjentów otrzymujących leki GLP-1 RA. Ponadto nasze dane mogą zaniżać rzeczywistą częstość występowania aspiracji i regurgitacji u pacjentów nieprzyjmujących tych leków” - zauważają.

Jak podkreślają, podobnie jak w przypadku każdego innego leku, pacjenci powinni informować o stosowaniu preparatów GLP-1 RA przed każdym zabiegiem wymagającym znieczulenia, bez względu na to, skąd pochodzą te leki. W związku z rosnącą popularnością terapii lekami GLP-1 RA, dobrą praktyką dla anestezjologów jest uwzględnienie w wywiadzie przedznieczuleniowym pytania o przyjmowanie tych preparatów.

Paweł Wernicki (PAP)

pmw/ agt/